Αρχείο

Archive for Δεκέμβριος 2012

Η ταξική διάσταση του φορολογικού σε 7 σημεία

Δεκέμβριος 28, 2012 Σχολιάστε

Γιάννης Τόλιος, διδάκτωρ οικονομικών
Η κατάθεση του φορολογικού νομοσχεδίου ξανάφερε στο προσκήνιο το μεγάλο θέμα της φορολογίας και του ταξικού χαρακτήρα του συστήματος. Το «τσεκούρι» στους μισθούς, συντάξεις και κοινωνικές δαπάνες, συνοδεύεται και από φορολογική «επιδρομή» με στόχο τη λεηλασία του λαϊκού εισοδήματος χάριν των δανειστών (τραπεζιτών και «τοκογλύφων»). Αυτός άλλωστε είναι ο κύριο στόχος του Μνημονίου, μια τεράστια «ανισοκατανομή» (πρωτογενή και δευτερογενή) του εισοδήματος αδιαφορώντας για τα οικονομικά και κοινωνικά «ερείπια» που αφήνει πίσω του (ύφεση, ανεργία, «λουκέτα», φτώχεια, αυτοκτονίες, κά). Οι κύριοι υπεύθυνοι αυτής της κατάστασης είναι η εγχώρια και η υπερεθνική «τρόϊκα» (κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ και ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ), καθώς και οι κυρίαρχες οικονομικές ελίτ, στην Ελλάδα και ευρωζώνη.
1. Οι κυβερνήσεις «πέφτουνε»…. η φορολογική αδικία μένει
Πριν αναφερθούμε στο φορολογικό Ν/Σ που έχει μάλιστα χαρακτήρα «κατεπείγοντος» (!!), αξίζει να τονίσουμε τις χρόνιες «παθήσεις» του φορολογικού συστήματος, που το κατατάσσουν στα πλέον παρωχημένα, κοινωνικά άδικα και «αντιπαραγωγικά» σε όλη την ΕΕ, από ταμιακή, κοινωνική και αναπτυξιακή άποψη. Ειδικότερα τα φορολογικά έσοδα υπολείπονται κατά 5 περίπου ποσοστιαίες μονάδες στο ΑΕΠ (λόγω μεγάλης φοροδιαφυγής, φοροκλοπής και διαφθοράς), ενώ η σχέση άμεσων-έμμεσων φόρων βρίσκεται περίπου στο 45:55, ενώ το αντίστροφο ισχύει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες χωρίς να σημαίνει ότι κι εκεί είναι «φιλολαϊκοί». Αυτή η μεγάλη «τρύπα» στα έσοδα γίνεται βασική αιτία χαμηλών κοινωνικών δαπανών, ελλειμμάτων και χρέους.
2. Βασικός στόχος του Ν/Σ το «μάζεμα» 7 δις έως το 2016!
Ο «ταμειακός» στόχος του νέου φορολογικού Ν/Σ είναι το «μάζεμα» 3,1 δις το 2013 και 7 δις € έως το 2016! Στο στόχαστρο μπαίνουν οι «συνήθεις ύποπτοι», όχι φοροκλέπτες και φοροφυγάδες αλλά η μεγάλη μάζα των μισθωτών και συνταξιούχων, τα μικρομεσαία εισοδήματα (αυτοαπασχολούμενοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, μικροεπιχειρηματίες, μικροϊδιοκτήτες και οικογενειακή γεωργία) καθώς η νέα γενιά με «ελαστικές» μορφές απασχόλησης. Αντίθετα μεγάλες επιχειρήσεις και πολυεθνικές, μεγαλοϊδιοκτήτες, εισοδηματίες, τραπεζίτες, εφοπλιστές, υψηλού εισοδήματος ελεύθεροι επαγγελματίες και εκκλησία, αντί για αύξηση φορολογίας έχουν μείωση. Ίσως ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο κραυγαλέα και προκλητική η άνιση φορολογική μεταχείριση στη χώρα μας.
3. Μισθωτοί και συνταξιούχοι και νεολαία
Εκτός από τις συνεχείς περικοπές μισθών και συντάξεων οι νέες ρυθμίσεις αυξάνουν και τα φορολογικά βάρη. Οι φορολογικοί συντελεστές από οκτώ γίνονται τρεις; α) 22% για εισόδημα ως 25.000 €, β) 32% ως 42.000 και γ) 42% για εισόδημα άνω των 42.000 €. Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνει ο φόρος στα μεσαία εισοδήματα και να μειώνεται αναλογικά στα μεγάλα. Πχ. οικογενειακό εισόδημα 30.000 € μισθωτού με δύο παιδιά, ο φόρος από 4.920 ανεβαίνει σε 5.900 € (μείον 320 επίδομα τέκνων αύξηση 660 € ή 13,4%), ενώ για εισόδημα 100.000 € ο φόρος από 32.020 ανεβαίνει σε 35.300 (αύξηση 3.280 € ή 10,24%), λόγω μείωσης του ανώτατου φορολογικού συντελεστή από 45% σε 42%%, όταν για παράδειγμα στη Γαλλία ανέρχεται σε 75%. Επίσης αιτία μεγάλης αύξησης φορολογίας μισθωτών-συνταξιούχων είναι το άγριο «ψαλίδι» στις φοροαπαλλαγές. Όλες σχεδόν καταργούνται (τόκοι στεγαστικών δανείων, δαπάνες φροντιστηρίων, ασφάλιστρα ζωής, κά), ενώ περικόπτονται δραστικά, επιδόματα τέκνων, δαπάνες ιατροφαρμακευτικής-νοσοκομειακής περίθαλψης, κά.
Ιδιαίτερα πλήττονται με τις νέες ρυθμίσεις οι οικογένειες μισθωτών με παιδιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένας μισθωτός χωρίς παιδιά και εισόδημα ως 30.000 € (μικτά) θα πληρώσει το 2013 επιπλέον φόρο 580 €, παντρεμένος/η με 1 παιδί για ίδιο εισόδημα θα πληρώσει 780 €, με 2 παιδιά 660, με 3 παιδιά 884 και με 4 παιδιά 1.292 €, ενώ με εισόδημα 40.000 € (μικτά πάντα), μισθωτός/η χωρίς παιδιά θα πληρώσει επιπλέον 1.280 €, με 1 παιδί 1.480, με 2 παιδιά 1.680, με 3 παιδιά 2.064 και με 4 παιδιά 3.132 €.! Πρόκειται δηλαδή για συγκαλυμμένη, αλλά καθαρή «γενοκτονία».!
Όσον αφορά τη νέα γενιά, εκτός από τη σκληρή μεταχείριση των λαϊκών οικογενειών με παιδιά, συνεχίζεται με την εργαζόμενη νεολαία (όσοι καταφέρνουν να έχουν δουλειά). Εκτός από τη δραστική μείωση του κατώτατου μισθού (για νέους ως 25 ετών από 562 € έγινε 510 € μικτά), είναι και η φορολογία όσων πληρώνονται με «μπλοκάκι». Για να φορολογηθούν ως μισθωτοί πρέπει να έχουν έγγραφη σύμβαση με τον εργοδότη τους (!) και να έχουν εργαστεί το πολύ σε τρεις εργοδότες και σε έναν να έχουν τουλάχιστον 75% του εισοδήματος, διαφορετικά θεωρούνται ελεύθεροι επαγγελματίες και η φορολογία αρχίζει από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 26%.! Το αφορολόγητο όριο των 5.000 € καταργείται και προβλέπεται επιστροφή φόρου, μόνο για τους μισθωτούς, 2.100 € για εισόδημα ως 21.000 € η οποία βαίνει σταδιακά μειούμενη μέχρι εξάλειψης μετά από ένα όριο.
4. Αυτοαπασχούμενοι, μικροεπιχειρηματίες, μικροϊδιοκτήτες
Οι αυτοαπασχολούμενοι, ελεύθεροι επαγγελματίες και μικροεπιχειρήσεις φορολογούνται από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 26% ως εισόδημα 50.000 €, ενώ πέραν αυτού με συντελεστή 33%. Έτσι μεγαλοεισοδηματίες ελεύθεροι επαγγελματίες θα πληρώνουν αναλογικά λιγότερους φόρους δεδομένου ότι για εισοδήματα πχ. 100.000 ή 200.000 € ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής μειώνεται από 45% σε 33%.! Πχ. για εισόδημα 800.000 € ένας μεγαλογιατρός θα πληρώσει λιγότερο φόρο (από 347.000 σε 269.000 €). Επίσης ελεύθεροι επαγγελματίες και μικροεπιχειρήσεις τα πρώτα τρία χρόνια από την έναρξη άσκησης επαγγέλματος θα φορολογούνται με συντελεστή 13%. Όμως το «τέλος επιτηδεύματος» για τους ελεύθερους επαγγελματίες αυξάνεται από 500 σε 650 € το χρόνο και για τις επιχειρήσεις από 500 σε 1000 €.!
Σοβαρή είναι επίσης η φορολογική επιβάρυνση της μικρής ιδιοκτησίας. Τα έσοδα από ενοίκια θα φορολογούνται με 10% ως 12.000 € και με 33% για πάνω από 12.000 €. Στην ουσία ο φόρος για τα μεσαία εισοδήματα αυξάνει, ενώ μειώνεται για τη μεγάλη ιδιοκτησία, δεδομένου ότι πάνω από 50.000 € υπάρχει «οροφή» προστασίας με συντελεστή 33%, αντί 45% που ήταν ως σήμερα.! Αξίζει να σημειωθεί ότι η νέα φορολογία δεν είναι η μόνη που επιβαρύνει τους μικροϊδιοκτήτες. Εξακολουθεί να ισχύει το «ειδικό τέλος ακινήτων» (το γνωστό «χαράτσι» που πληρώνονταν στη ΔΕΗ), ο φόρος «μεταβίβασης ακινήτων» ο οποίος συμπληρώνεται τώρα με φόρο «υπεραξίας» κατά τη μεταβίβαση, εφ’ όσον προκύπτει διαφορά τιμής αγοράς και πώλησης με βάση ένα συντελεστή παλαιότητας. Ο συγκεκριμένος φόρος επεκτείνεται στις «δωρεές» και «γονικές παροχές», ενώ εξαιρούνται τα κέρδη των εταιριών αγοράς και πώλησης ακινήτων, καθώς και κέρδη από την πώληση ακινήτου παγίου περιουσιακού στοιχείου ενός νομικού προσώπου πχ. ΑΕ και ΕΠΕ.! Τέλος εξακολουθεί να ισχύει ο «φόρος ακίνητης περιουσίας» (ΦΑΠ), ενώ το «εκκολαπτόμενο» νέο φορολογικό που θα έλθει στη Βουλή την άνοιξη 2013 θα προκύψουν νέες ρυθμίσεις στη φορολογία ακίνητης περιουσίας.
5. Αγρότες                                                                                                                                                                                                                          Το αγροτικό εισόδημα το 2013 θα φορολογηθεί όπως και το εισόδημα των μισθωτών, ενώ από το 2014 προβλέπεται τήρηση βιβλίου εσόδων-εξόδων και φορολογία 13%. Αξίζει να σημειωθεί ότι με το νέο Μνημόνιο οι αγρότες θα έχουν αφαίρεση εισοδήματος που ξεπερνάει το 1 δις € (μείωση επιστροφής ΦΠΑ, μείωση επιστροφής φόρου στο «ντίζελ», κατάργηση δώρων στις συντάξεις, αύξηση ασφαλιστικών εισφορών ΟΓΑ, μείωση κονδυλίων στήριξης νέων αγροτών, κά), ενώ με την υπάρχουσα βαριά έμμεση φορολογία υφίστανται πρόσθετη συρρίκνωση εισοδήματος.
6. Οι «έχοντες», οι «κατέχοντες» και οι ….«φοροκλέπτοντες»
Με το νέο φορολογικό Ν/Σ επέρχονται αλλαγές όπως ήδη αναφέραμε στη φορολογία των επιχειρήσεων. Όλες οι μικρές ανεξαρτήτου μορφής επιχειρήσεις φορολογούνται πλέον με ενιαίο συντελεστή 26% για εισόδημα ως 50.000 € και 33% άνω των 50.00 €. Ωστόσο για τα καθαρά κέρδη όλων των εταιριών που τηρούν διπλογραφικό σύστημα, ο φόρος αυξάνει από 20% σε 26%, ενώ η φορολογία επί των διανεμημένων κερδών (μερισμάτων) από 25% μειώνεται σε 10%, με αποτέλεσμα ο ενιαίος συντελεστής να μειωθεί από 40% σε 32,8% από 1.1.13. Αυτό είναι ένα «μικρό δωράκι» του νέου Ν/Σ στις μεγάλες επιχειρήσεις (ΑΕ & ΕΠΕ) και σε πολυκλαδικούς-πολυεθνικούς ομίλους. Έτσι όλες οι μερίδες της οικονομικής ελίτ πήραν το «δωράκι» τους (μεγάλοι ιδιοκτήτες, εύποροι ελεύθεροι επαγγελματίες, άλλοι μεγάλοι εισοδηματίες) λόγω σημαντικής μείωσης του ανώτατου φορολογικού συντελεστή.
Ωστόσο για ορισμένους «εκλεκτούς» της οικονομικής ελίτ προβλέπεται ιδιαίτερη μεταχείριση. Πρόκειται για τους τραπεζίτες και τους εφοπλιστές. Ειδικότερα οι τραπεζίτες εκτός από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις του νέου Ν/Σ ως ΑΕ, θα έχουν όφελος 4-4,5 δις € από τον «αναβαλλόμενο φόρο» στα εποπτικά τους κεφάλαια και συμψηφισμός ζημιών από το PSI+ με μελλοντικά κέρδη σε βάθος 30 ετών.! (Καθημερινή, 16.12.12). Έτσι πέρα από τα «ζεστά» 48-50 δις για «ανακεφαλαιοποίηση», θα έχουν πολυετή διαχρονική φοροαπαλλαγή.! Από την άλλη το σκανδαλώδες καθεστώς φορολογικής ασυλίας των εφοπλιστών με τις δεκάδες ειδικές ρυθμίσεις και απαλλαγές διατηρείται στο ακέραιο. Δύο απλά στοιχεία δείχνουν το φορολογικό «παράδεισο» που ζουν. Το 2010 τα έσοδα του κράτους από την φορολογία των εφοπλιστών ήταν μόλις 52 εκατ. €, ενώ τον ίδιο χρόνο το δημόσιο είχε από την ανανέωση της «πράσινης κάρτας» των μεταναστών έσοδα 54 εκατ. €.!! Τέλος διατηρείται στο ακέραιο το ευνοϊκό καθεστώς φορολογίας της Εκκλησίας και τα «παραθυράκια» για τη μείωση των φορολογητέων εσόδων της. Ακόμα κι αν υπολογίσουμε το «κοινωνικό» της έργο (στήριξη δεινοπαθούντων, κά), η φορολογία των εσόδων και της ακίνητης περιουσίας είναι πολύ μικρή σε σχέση με το ύψος τους.
7. Ριζοσπαστική φορολογική μεταρρύθμιση το ζητούμενο
Όλα τα παραπάνω κάνουν περισσότερο από ποτέ επίκαιρη την ανάγκη \ ριζοσπαστικής μεταρρύθμισης του φορολογικού συστήματος με επίκεντρο τη βασική συνταγματική επιταγή, ότι «όλοι οι έλληνες συνεισφέρουν στα φορολογικά βάρη ανάλογα με το εισόδημα τους». Αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει τον προσδιορισμό του εισοδήματος και την καταγραφή πλούτου από όλες τις πηγές, ένα πραγματικό «πόθεν έσχες», στη βάση του οποίου θα καθοριστεί η φορολογική επιβάρυνση με προοδευτική κλίμακα, αλλαγή της σχέσης άμεσων-έμμεσων φόρων υπέρ των πρώτων, φορολογική ανακούφιση των χαμηλότερων εισοδημάτων, πάταξη της φοροδιαφυγής και φοροκλοπής κά. Ασφαλώς μια ριζοσπαστική μεταρρύθμιση θα πρέπει να συνδυάζει την ταμειακή διάσταση με την κοινωνική δικαιοσύνη και την ανάπτυξη, τη λειτουργικότητα, τη διαφάνεια, απλότητα κά του φορολογικού συστήματος. Πρόκειται για κορυφαίο ζήτημα που έχει καθήκον να λύσει μια κυβέρνηση της Αριστεράς με αφετηρία την ανατροπή του Μνημονίου και άρνηση πληρωμής του επαχθούς χρέους ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους ως προϋπόθεση εξόδου της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας από την κρίση.
20.12.12
Email: ytolios@gmail.com Blog: ytoliosblog.wordpress.com

Advertisements
Κατηγορίες:Uncategorized

Αξιολόγηση αποτελεσμάτων της συνδιάσκεψης του ΣΥΡΙΖΑ

Δεκέμβριος 13, 2012 Σχολιάστε

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΛΙΟΥ*

Τετάρτη 5 Δεκεμβρίου 2012
Η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη ήταν χωρίς αμφιβολία ένα πολύ σημαντικό πολιτικό γεγονός στη ζωή του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ και «εν γένει» της ριζοσπαστικής Αριστεράς και έστειλε ένα ελπιδοφόρο μήνυμα στην ελληνική κοινωνία που στενάζει κάτω από τις πολιτικές του Μνημονίου. Παρά τις αντικειμενικές και υποκειμενικές δυσκολίες, η Συνδιάσκεψη επιβεβαίωσε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μάχης για την υπεράσπιση θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζόμενων και αποτελεί δύναμη ελπίδας για την ελληνικό λαό.
Ειδικότερα το πρώτο σημαντικό μήνυμα της Συνδιάσκεψης ήταν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε αποφασιστικό βήμα στην πορεία ενοποίησης των πολλών «συλλογικοτήτων» που συμμετείχαν στις γραμμές του, στη βάση ενός ενιαίου πολιτικού και οργανωτικού πλαισίου (πολιτική διακήρυξη και οργανωτικές αρχές) τα οποία θα οριστικοποιηθούν στην πορεία προς το Συνέδριο, σε κοινό πρόγραμμα και καταστατικές αρχές λειτουργίας. Το βήμα ενοποίησης δεν ήταν εύκολο ούτε προέκυψε ξαφνικά, αλλά ήταν προϊόν δεκαετούς διαδικασίας πολιτικής και κινηματικής «ώσμωσης», αναδείχνοντας ότι η «πληθυντική αριστερά» μπορεί και πρέπει να συνυπάρξει στη βάση «κοινών στόχων» και «κοινής δράσης», ανοίγοντας ελπιδοφόρους δρόμους στην ελληνική κοινωνία.
Το δεύτερο σημαντικό ήταν η δημοκρατική θεμελίωση του εγχειρήματος, παρά τις δευτερεύουσες ατέλειες της ενοποιητικής διαδικασίας. Ήδη από το αρχικό στάδιο προετοιμασίας της Συνδιάσκεψη, ήταν ορατή η επιδίωξη υπέρβασης των «συνιστωσών» και συγκρότησης ενός ενιαίου πολιτικού και πολυτασικού φορέα έχοντας ως βάση την αρχή «ενότητα στη διαφορετικότητα». Μάλιστα στα πλαίσια της «οργανωτικής επιτροπής» είχε γίνει αποδεκτή η αναγκαιότητα ξεχωριστών «λιστών» στα πλαίσια του ενιαίου ψηφοδελτίου. Από αυτήν την άποψη τα φαινόμενα «ζύμωσης» στο σώμα της Συνδιάσκεψης ότι τάχα η κάθοδος του «Αριστερού Ρεύματος» με λίστα εντός του ενιαίου ψηφοδελτίου διασπά την ενότητα του, ήταν καθαρά ενέργεια «τακτικισμού» με στόχο τη «ψηφοθηρία». Ωστόσο το τελικό αποτέλεσμα της Συνδιάσκεψης θεμελίωσε χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία την «πολυτασικότητα» ως βασικό στοιχείο της εσωκομματικής δημοκρατίας, παράλληλα με το σεβασμό από όλους των αποφάσεων και διασφάλισης του δικαιώματος, ατομικά και ομαδικά, της ελεύθερης έκφρασης των διαφορετικών απόψεων.
Το τρίτο χαρακτηριστικό της Συνδιάσκεψης, ήταν η ομόφωνη σχεδόν αποδοχή της «πολιτικής Διακήρυξης» ως κοινό πολιτικό «κείμενο βάσης», ενώ οι εναλλακτικές διατυπώσεις (τροπολογίες) και τα διάφορα κείμενα συμβολής αποτελούν υλικά προβληματισμού στην πορεία προς το Συνέδριο. Ειδικότερα η τροπολογία για το χρέος και το ευρώ, παρ’ ότι οριακά δεν υιοθετήθηκε, αποτελεί ανοικτό ζήτημα δεδομένου πολλά θα εξαρτηθούν από τις εσωτερικές και ευρωπαϊκές εξελίξεις. Ωστόσο το σημαντικότερο ήταν η χάραξη των «κόκκινων γραμμών». Ότι δηλαδή ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πρόκειται να θυσιάσει το πρόγραμμα του (ακύρωση Μνημονίου, άρνηση πληρωμής χρέους με στόχο τη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους, εθνικοποίηση-κοινωνικοποίηση τραπεζών, προστασία λαϊκού εισοδήματος, ανάπτυξη-απασχόληση-αναδιανομή, κά), χάριν του ευρώ και της ευρωζώνης. Οι λογικές της «πάση θυσίας» παραμονής στην ευρωζώνη, που προβάλλονται από τα κυρίαρχα media και τις αστικές δυνάμεις και τα ως ένα βαθμό διεισδύουν στις γραμμές μας, βρίσκονται σε αντίθεση με τη βασική μας θέση «καμιά θυσία για το ευρώ». Η σταθερή μας θέση, απαλλαγής του ελληνικού λαού από τις πολιτικές των Μνημονίων, δεν είναι μόνο στοιχείο πολιτικής συνέπειας, αλλά ταυτόχρονα και δέσμευση ανάλογης προετοιμασίας, ώστε να προχωρήσουμε αποφασιστικά, νηφάλια και αγωνιστικά σε ανατροπές, που αναπόφευκτα θα σηματοδοτήσουν και εξελίξεις στις χώρες της ευρωζώνης και της ΕΕ, για μια προοδευτική διέξοδο από την κρίση και το άνοιγμα του δρόμου της σοσιαλιστικής προοπτικής στην Ελλάδα και τις άλλες χώρες και λαούς της Ευρώπης.
Το τέταρτο στοιχείο που αναδείχτηκε στη Συνδιάσκεψη, ήταν ότι ο δρόμος των μεγάλων κοινωνικών ανατροπών δεν θα είναι ούτε εύκολος, ούτε ευθύγραμμος. Οι κίνδυνοι αναδίπλωσης είναι υπαρκτοί και ξεκινούν κατ’ αρχήν από τις αντικειμενικές δυσκολίες, αλλά και τις πιέσεις των κυρίαρχων αστικών δυνάμεων σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο. Ταυτόχρονα όπως πολλοί ομιλητές τόνισαν, οι κίνδυνοι αναδίπλωσης θα ενταθούν από τυχόν ταλαντεύσεις και ελλείμματα αποφασιστικότητας στην προώθηση των καίριων προτάσεων του εναλλακτικού προγράμματος ή του «στρογγυλέματος» των ριζοσπαστικών αιχμών, στο όνομα αποδοχής μιας κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ από τις δυνάμεις του κατεστημένου. Σε κάθε περίπτωση μόνο η «συλλογικότητα» στην ανάλυση της κατάστασης, στη λήψη και εφαρμογή των αποφάσεων, ο έγκαιρος σχεδιασμός, η αποτελεσματική δράση και ο κομματικός αυτοέλεγχος, μπορούν να μειώσουν μέχρι και να εξαλείψουν, κάθε πιθανό κίνδυνο διολίσθησης σε πρακτικές πολιτικής διαχείρισης ….αλλά «ΠΑΣΟΚ».!
Τέλος ένα ακόμα (πέμπτο) σημαντικό ζήτημα που αναδείχτηκε στη Συνδιάσκεψη ήταν ο αναντικατάστατος ρόλος των κοινωνικών κινημάτων και ιδιαίτερα του εργατικού κινήματος, στην προώθηση των ριζοσπαστικών αλλαγών. Ένας τομέας που ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να κάνει ακόμα πολλά για να αποκτήσει κοινωνική γείωση η εναλλακτική του πρόταση, τόσο σε οργανωτικό όσο και σε επίπεδο αιτημάτων. Η απεξάρτηση των κοινωνικών κινημάτων από την επιρροή των αστικών δυνάμεων και η προώθηση της κοινής δράσης σε ενιαία κοίτη ριζοσπαστικών αλλαγών, μπορούν ταυτόχρονα να συμβάλλουν αντικειμενικά στην προώθηση της κοινής δράσης των ευρύτερων δυνάμεων της Αριστεράς, ενισχύοντας έτσι τη «δύναμη πυρός» για την πραγματοποίηση των μεγάλων ανατροπών που χρειάζεται η ελληνική κοινωνία, ώστε να ανοίξει ο δρόμος προς ένα ελπιδοφόρο μέλλον ιδιαίτερα για τη νέα γενιά.
Στους επόμενους μήνες η πορεία προς το Συνέδριο ενοποίησης των δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ θα είναι πορεία ανάπτυξης του κινήματος «αντίστασης-αλληλεγγύης-ανατροπής» και ταυτόχρονα πορεία μεγαλύτερης γείωσης του στην κοινωνία, ώστε να μπουν σε «κίνηση» εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι και εκατομμύρια πολίτες να γίνουν «ενεργοί» πολίτες, για να ξεκολλήσει από τη λάσπη όπως λέει και ποιητής «της ιστορίας η ρόδα».

*Ο Γιάννης Τόλιος είναι μέλος της ΠΣΕ του ΣΥΡΙΖΑ.
Email: ytolios@gmail.com Blog: ytoliosblog.wordpress.com

Κατηγορίες:Uncategorized

Κρίση χρέους, διεθνές δίκαιο και πολιτικές διεξόδου

Δεκέμβριος 13, 2012 Σχολιάστε

Του Γιάννη Τόλιου

διδάκτορα οικονομικών επιστημών

20/11/2012

Δημοσιεύτηκε στο ειδικό ένθετο της εφημερίδας «ΕΠΕΝΔΥΤΗ» (Σάββατο, 17.11.12) με θέμα: «Δάνεια-Κρίσεις-Χρεοκοπίες: Η μαύρη οικονομική ιστορία του 19ου και του 20ου αιώνα».

Εισαγωγή
Το φαινόμενο της «αθέτησης πληρωμών» δημόσιου χρέους, δηλ. της «πτώχευσης» ή «χρεοκοπίας» ή «παύσης πληρωμών» ενός κράτους, έχει μεγάλο βάθος χρόνου. Τους τελευταίους δύο αιώνες η υπερχρέωση κρατών συνδέεται κυρίως με τις οικονομικές κρίσεις, πολεμικές συγκρούσεις, ακραία φαινόμενα κερδοσκοπίας, κακοδιαχείρισης δημόσιων οικονομικών, ανισότιμες οικονομικές σχέσεις μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών, κά. Ειδικότερα σε περιόδους κρίσεων «υπερπαραγωγής» (υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου), η ζήτηση δανειακού κεφαλαίου εντείνεται για την κάλυψη των αναγκών ρευστότητας, κρατών και επιχειρήσεων, λόγω μείωσης εσόδων και αύξησης ελλειμμάτων και πτώσης αντίστοιχα του κύκλου εργασιών, ενώ επιδεινώνονται οι όροι δανεισμού. Σοβαρές διαταραχές στη νομισματική σφαίρα με μορφή χρηματοπιστωτικών και τραπεζικών κρίσεων, μπορούν να εκδηλωθούν ανεξάρτητα από τις οικονομικές κρίσεις εντείνοντας τα φαινόμενα υπερχρέωσης και εκδήλωσης δημοσιονομικών κρίσεων με αντίστοιχους κινδύνους χρεοκοπίας. Γιαυτό η ιστορία των οικονομικών κρίσεων τους τελευταίους δύο αιώνες θα λέγαμε ότι αποτελεί «προοίμιο» της ιστορίας των κρατικών χρεοκοπιών. Κάθε δημοσιονομική κρίση (η κρίση δημόσιου χρέους), εκτός από τις γενικότερες αιτίες που συνδέονται με βαθύτερες αντιφάσεις της κεφαλαιοκρατικής (καπιταλιστικής) αναπαραγωγής έχουν και ειδικότερες αιτίες που συνδέονται με τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας.
Κρίση δημόσιου χρέους και διεθνές δίκαιο
Ανατρέχοντας την ιστορία της «παύσης πληρωμών» ή χρεοκοπιών στο διάστημα των δύο τελευταίων αιώνων (αρχές 19ου ως αρχές 21ου αιώνα) καταγράφουμε πάνω από 250 χρεοκοπίες. [1] Ειδικότερα στη διάρκεια του μεγάλου «κραχ» (1929-1934), 17 χώρες κήρυξαν «χρεοστάσιο» σε εξωτερικά δάνεια και άλλες 7 σε εσωτερικά. Επίσης μετά την κρίση του 1973-75 που συνοδεύτηκε από την πετρελαϊκή κρίση, 52 χώρες (κυρίως αναπτυσσόμενες) ζήτησαν αναδιαπραγμάτευση χρέους. Σε επίπεδο Ευρώπης, η Γερμανία έχει χρεοκοπήσει 2 φορές (Α’ και Β’ παγκόσμιος πόλεμος), η Αυστρία 5 φορές το 19ο αιώνα με πιο σημαντική το 1811, η Δανία 1 το 1813, Πορτογαλία 5 το 19ο αιώνα, η Τουρκία 5 στον 20ο αιώνα, Ρωσία 5 (2 στο 19ο και 3 τον 20ο αιώνα), ενώ η Ελλάδα χρεοκόπησε 5 φορές (πρώτη το 1827, δεύτερη 1843, τρίτη 1893, τέταρτη 1932 και πέμπτη σήμερα). Στην αντιμετώπιση της κρίσης δημόσιου χρέους υπάρχει μεγάλο φάσμα εμπειριών που θα μπορούσαν να συνοψιστούν σε δύο βασικές ομάδες ανάλογα με τον τρόπο διαχείρισης παίρνοντας υπ’ όψιν και το διεθνές δίκαιο. Στην πρώτη ομάδα η διαχείριση τους γίνεται με όρους «δανειστών» ενώ στην δεύτερη με όρους «οφειλετών». Με μια άλλη διατύπωση στην πρώτη γίνεται με «όρους χρηματιστικού κεφαλαίου», ενώ στη δεύτερη με «όρους κοινωνίας».
Στη διεθνή θεωρία και πρακτική, για τη νομική φύση του δημόσιου χρέους και την αθέτηση πληρωμών, υπάρχουν τρεις σχηματικά προσεγγίσεις. [2] Η πρώτη των αγγλοσαξόνων θεωρητικών, που αντιμετωπίζουν το χρέος ως μια συνηθισμένη εμπορική πράξη και σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής του εφαρμόζεται το πτωχευτικό δίκαιο με συνακόλουθες μορφές αναδιάρθρωσης του. Πρόκειται για πολιτική διαχείρισης της χρεοκοπίας με όρους πιστωτών. Τέτοιες μορφές αναδιάρθρωσης είναι η αναχρηματοδότηση (νέα δάνεια), παράταση του χρόνου αποπληρωμής, μείωση επιτοκίου, ακόμα και διαγραφή μέρους του («κούρεμα»), κά. Στόχος πάντα είναι η μέγιστη δυνατή εξασφάλιση των πιστωτών και δευτερευόντως των οφειλετών. Στα πλαίσια αυτά εφαρμόζεται και η πρακτική της λεγόμενης «ρήτρας συλλογικής ευθύνης» (collective action clause- CAC ), η αναδιάρθρωση αποφασίζεται από την πλειοψηφία των πιστωτών (π.χ. 75%) και η τήρησή της είναι υποχρεωτική από τους υπόλοιπους πιστωτές.
Η δεύτερη προσέγγιση, θα λέγαμε η «κρατούσα», θεωρεί ότι ένα κράτος έχει το δικαίωμα να αρνηθεί την πληρωμή του χρέους επικαλούμενο την «κατάσταση ανάγκης» (state of necessity), η οποία υιοθετείται από την Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου του ΟΗΕ και η οποία έχει γίνει αποδεκτή από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Σύμφωνα με αυτήν την αρχή «ένα κράτος δεν μπορεί να κλείσει τα σχολεία, τα πανεπιστήμια και τα δικαστήρια, να διαλύσει την αστυνομία, να παραμελήσει τις δημόσιες υπηρεσίες και να εκθέσει το λαό σε συνθήκες χάους και αναρχίας, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει τους δανειστές του, αλλοδαπούς ή ημεδαπούς». [3] Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η επίκληση του δικαιώματος προστασίας της «εθνικής κυριαρχίας και του εθνικού συμφέροντος», που απορρέει από δόγμα Calvo [4] και έχει ενσωματωθεί και τυπικά στο διεθνές δίκαιο από το 1962, [5] όπως επίσης και η επίκληση της αρχής της «ανωτέρας βίας» και της «θεμελιώδους αλλαγής των συνθηκών», για ακύρωση χρέους και την άρνηση αποπληρωμής του.
Τέλος η τρίτη, θα λέγαμε πιο ριζοσπαστική προσέγγιση, θεωρεί ότι ένας λαός δεν είναι υποχρεωμένος να πληρώσει χρέη τα οποία δεν ήταν σε όφελός του και ούτε ερωτήθηκε ποτέ. Είναι χαρακτηριστική η απόφαση της νεαρής Σοβιετικής Ένωσης που διέγραψε όλα τα τσαρικά χρέη με το αιτιολογικό ότι «κανένας λαός δεν είναι υποχρεωμένος να πληρώσει την αξία των αλυσίδων που φορούσε στη διάρκεια των αιώνων». [6] Η προσέγγιση αυτή μας οδηγεί στην έννοια του «επαχθούς» και «απεχθούς» χρέους (odious debt). «Επαχθές» χρέος είναι το «βαρύ» και «ασήκωτο» που συνοδεύεται κι από άλλες δεσμεύσεις, ενώ το «απεχθές» είναι ταυτόχρονα «επονείδιστο», «ανυπόφορο», εν πολλοίς «αθέμιτο» και «παράνομο». Παρ’ ότι στον προσδιορισμό του «απεχθούς χρέους» δεν υπάρχει πλήρης ομοφωνία, γίνεται κατ’ αρχήν δεκτός ο ορισμός που έδωσε ο Alexander N. Shack, [7] ο οποίος εισήγαγε την έννοιά του στο διεθνές δίκαιο, ως εκείνο το χρέος που είναι σε βάρος του λαού μιας χώρας, για το οποίο δεν υπήρξε συναίνεσή του, γεγονός που γνώριζαν οι πιστωτές!
Ωστόσο στην έννοια του απεχθούς χρέους και οριοθέτησης αντίστοιχα του πεδίου ελέγχου του (audit), εντάσσονται όλα εκείνα τα δάνεια που παραβιάζουν βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου (άδικος πλουτισμός, κατάχρηση δικαιώματος, δόλος, τοκογλυφία, βλάβη, υπερβολικό κόστος δανεισμού, χρήση ή απειλή χρήσης βίας κ.ά.), που απορρέουν από τη «Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών», την «Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», τη «Διεθνή Σύμβαση για τα Πολιτικά Δικαιώματα», τη «Σύμβαση για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα», τη «Διακήρυξη για το Δικαίωμα στην Ανάπτυξη», τη «Συνθήκη της Βιέννης που διέ¬πει το δίκαιο των διεθνών συμβάσεων», κ.ά. Σύμφωνα με τον Jeff King, [8] η απουσία «συναίνεσης» του λαού δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στα τυραννικά, δεσποτικά ή δικτατορικά καθεστώτα. Αν μια εκλεγμένη κυβέρνηση παραχαράξει τη λαϊκή εντολή και προβεί σε μη νόμιμες ενέργειες κατά το δανεισμό (φαινόμενα διαφθοράς, προσωπικού πλουτισμού, δόλιες πράξεις, υπερ-τιμολογημένες κρατικές προμήθειες και δημόσια έργα, αγορά όπλων που χρησιμοποιούνται στην καταπίεση του λαού, συμμετοχή σε επιθετι¬κούς πολέμους, δημιουργία υποδομών που ωφελούν μικρές μειοψηφίες, κ.ά.), μπορεί να θεωρηθούν ως πηγές δημιουργίας «απεχθούς χρέους».
Η προσφυγή μιας χώρας σε διαδικασία διερεύνησης του «απεχθούς χρέους», εκτός από «αυτό καθ’ αυτό» το αποτέλεσμα της αμφισβήτησης, επιδρά άμεσα ως τέτοια στη δυναμική της αναδιαπραγμάτευσης. Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης το δικαιϊκό καθεστώς επίλυσης των διαφορών (εγχώριο και διεθνές). Τα διακρατικά δάνεια συνήθως διέπονται από τις ρυθμίσεις της «Λέσχης Παρισιού» ( Club Paris ), μία άτυπη ομάδα από εκπροσώπους των 19 ισχυρότερων οικονομιών που εκφράζουν συμφέροντα των πιστωτών, ενώ τα ιδιωτικά από τις ρυθμίσεις της «Λέσχης Λονδίνου» ( London Club of Creditors ) που λειτουργεί με μορφή forum και συμμετέχουν εκπρόσωποι εμπορικών τραπεζών (για την επίτευξη ρύθμισης πρέπει να συμφωνήσουν οι πιστωτές που κατέχουν το 90-95% της αξίας του δανείου). Τέλος σημαντικό ρόλο στην επίλυση των διαφορών παίζει και το εσωτερικό δίκαιο κάθε χώρας. Ωστόσο αναντικατάστατο ρόλο παίζει η «κοινωνία των πολιτών» τόσο με την απαίτηση διερεύνησης του «απεχθούς χρέους» με συγκρότηση ανεξάρτητης και αξιόπιστης «Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου» (ΕΛΕ), όσο και την εκλαΐκευση γενικά των δυνατοτήτων αμφισβήτησης πληρωμής του χρέους σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Τέλος, για τον ίδιο σκοπό μπορούν να αξιοποιηθούν οι παρεμβάσεις στην Επιτροπή Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων του ΟΗΕ (CESR), που διευκολύνει, από νομική και κινηματική άποψη την αμφισβήτηση της πληρωμής του «απεχθούς χρέους».
Εμπειρίες εφαρμογής του διεθνούς δικαίου
Με βάση τα παραπάνω, θα παραθέσουμε ορισμένες χαρακτηριστικές περιπτώσεις αντιμετώπισης του χρέους, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από το διεθνές δίκαιο. [9] Στην πρώτη περίπτωση με βάση την αγγλοσαξωνική προσέγγιση, έχουμε την πρόσφατη εμπειρία της Ουρουγουάης, την οποία οι «αγορές» προβάλλουν ως πλέον «πετυχημένη». Το 2003 με μια ξαφνική ανακοίνωση της κυβέρνησης, όλα τα κρατικά ομόλογα της χώρας σε διάφορα νομίσματα, ανταλλάχτηκαν με νέα ομόλογα κατατεθειμένα στο Securities and Exchange Commission των ΗΠΑ. Τα ομόλογα περιείχαν συγκεκριμένες «Ρήτρες Συλλογικής Δράσης» οι οποίες προέβλεπαν ότι σε περίπτωση αλλαγής των όρων πληρωμής των ομολόγων, απαιτείται συμφωνία των κατόχων του 85% της αξίας των ομολόγων. Η συνολική αξία του εξωτερικού χρέους, με βάση τη συγκεκριμένη αναδιάρθρωση που ονομάστηκε «Εθελοντική Αλλαγή Προφίλ Χρέους» (Voluntary Debt Re-Prof i ling), μειώθηκε μόλις κατά 8% προκειμένου η Ουρουγουάη να μπορέσει να ξαναβγεί στις αγορές. Παρότι το χρέος σε ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε από το 90% το 2004 σε 60% το 2010, ωστόσο τα αλλεπάλληλα προγράμματα λιτότητας οδήγησαν το 60% του πληθυσμού κάτω από το όριο της φτώχειας, χωρίς να ξεφύγει από το φαύλο κύκλο χρέους και εξωτερικού δανεισμού. Η χώρα δεν πτώχευσε επίσημα αλλά πτώχευσε ανεπανόρθωτα ο πληθυσμός. [10] Ανάλογη εμπειρία έχουμε όπως θα δούμε και στην Ελλάδα με την εφαρμογή του γνωστού προγράμματος PSI.
Η προσέγγιση της «κρατούσας άποψης», που αναφέρεται στην αρχή της «κατάστασης ανάγκης», έχουμε ως πρόσφατο παράδειγμα την εμπειρία της Αργεντινής, η οποία το 2001-2002 πέρασε μια μεγάλη κρίση (μείωση ΑΕΠ κατά 21%, ανεργία 23%, ποσοστό φτώχειας 57%, δημόσιο χρέος 140 δις δολάρια, κά). Η εξέγερση του αργεντινέζικου λαού το Δεκέμβρη 2001 ανάγκασε τον πρόεδρο Φερνάρντο ντε λα Ρούα να φύγει από τη χώρα με ελικόπτερο από το προεδρικό μέγαρο. Την προεδρία ανέλαβε ο Αδόλφο Ροντρίγκες Σαά, ο οποίος προσπάθησε να εφαρμόσει ένα νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, αλλά κάτω από την πίεση του λαού αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Τη θέση του πήρε ο Νέστωρ Κίρχνερ ο οποίος κήρυξε (2003) μονομερή παύση πληρωμών, υποτίμησε το εθνικό νόμισμα «πέσο» κατά 28%, εθνικοποίησε σημαντικούς τομείς της οικονομίας και αρνήθηκε να αναγνωρίσει το χρέος, που μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ «κουρεύτηκε» κατά 75%, ενώ συμφωνήθηκε η εξόφληση του υπόλοιπου με δεσμευτικούς όρους. Μετά από μερικά χρόνια η οικονομία της Αργεντινής πέρασε σε φάση ανάκαμψης, ενώ από το 2010 βγήκε για δανεισμό στις διεθνείς αγορές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογη εμπειρία εφαρμογής της «κατάστασης ανάγκης» έχει και η Ελλάδα στην προηγούμενη χρεοκοπία (1932). Το 1934 η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε την εξυπηρέτηση δανείου της βελγικής τράπεζας «Societe Commercial de Belgique». Η κυβέρνηση του Βελγίου προσέφυγε στο Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαίου που είχε ιδρύσει η Κοινωνία των Εθνών, κατηγορώντας την για αθέτηση υποχρεώσεων. Η Ελλάδα με ειδικό υπόμνημα απάντησε ότι με βάση «τα συμφέροντα του ελληνικού λαού για τη διοίκηση, την οικονομική ζωή, την κατάσταση της υγείας και την εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια της χώρας, δεν μπορούσε να προβεί σε άλλη επιλογή». Το Διεθνές Δικαστήριο αποδέχτηκε το σκεπτικό και δικαίωσε την Ελλάδα (1938), [11] δημιουργώντας ένα νομικό προηγούμενο το οποίο αργότερα αξιοποίησαν άλλες χώρες, όπως η Αργεντινή (2003), στην παύση πληρωμών και μονομερή διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους της.
Τέλος στην τρίτη περίπτωση, εφαρμογής της αρχής του «απεχθούς» χρέους, η «επίσημη» (ντε γιούρε) εφαρμογή στις διεθνείς σχέσεις έγινε με το χρέος του Ισημερινού (2008), ενώ η «ανεπίσημη» (ντε φάκτο) ανάγεται στα τέλη του 19ου αρχές 21ου αιώνα. Ειδικότερα στον Ισημερινό (Εκουαδόρ) ο νυν πρόεδρος Ραφαέλ Κορέα, καθολικός, πρώην υπουργός οικονομικών και πρόεδρος της χώρας, επικεφαλής της πολιτικής συμμαχίας PAIS, με την επιστροφή του στην εξουσία (2007) κάλεσε το ΔΝΤ για επαναδιαπραγμάτευση του χρέους. Δεν προχώρησε άμεσα σε άρνηση πληρωμής, αλλά πρώτα άνοιξε τη διαδικασία του λογιστικού ελέγχου του χρέους (audit), συγκροτώντας διακομματική επιτροπή υπό το γενικό εισαγγελέα της χώρας, σε συνεργασία με την CADTM (Επιτροπή για τη Διαγραφή του Χρέους του Τρίτου Κόσμου), καθώς ξένους οικονομολόγους και νομικούς μεγάλου κύρους. Μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, ο Κορέα επικαλούμενος σκανδαλώδεις συμβάσεις κήρυξε στάση πληρωμών (2008). Απευθύνθηκε επίσης στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η οποία τον υποστήριξε στην επιλογή του, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα της χώρας να μη πληρώσει χρέη που δημιούργησαν προηγούμενες διεφθαρμένες κυβερνήσεις. Οι πιστωτές αναγκάστηκαν να διαπραγματευτούν, με τελικό αποτέλεσμα να δεχτούν 35 σεντς για κάθε δολάριο που χρωστούσε η χώρα.
Όσον αφορά την «ανεπίσημη» (ντε φάκτο) εφαρμογή της έννοιας του «απεχθούς» χρέους, χαρακτηριστική περίπτωση είναι η διένεξη μεταξύ ΗΠΑ-Ισπανίας για τον έλεγχο της Κούβας. Στο μεταξύ τους πόλεμο το 1898, οι ΗΠΑ ως νικήτρια δύναμη αρνήθηκαν στις διαπραγματεύσεις του Παρισιού να πληρώσουν τα δάνεια της Ισπανίας προς την Κούβα, ισχυριζόμενες: α) ότι τα δάνεια δεν βοήθησαν το λαό της Κούβας, ενώ ορισμένα χρησιμοποιήθηκαν για την καταπίεσή του, β) ότι η Κούβα ποτέ δεν συμφώνησε σε αυτό το χρέος και γ) οι πιστωτές γνώριζαν την κατάσταση και πήραν το ρίσκο της ενδεχόμενης μη αποπληρωμής τους. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα οι ΗΠΑ, εφάρμοσαν και πάλι «ατύπως» την ίδια αρχή στο Ιράκ (2004), όταν στήριξαν την άρνηση της ιρακινής (κατοχικής) κυβέρνησης να μη πληρώσει δάνεια του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν προς Ρωσία, Γαλλία, κά. Παρότι στην αρχή επικαλέστηκαν την έννοια του «απεχθούς χρέους», μετά άλλαξαν τακτική για να μην δεσμεύονται σε άλλες περιπτώσεις και δικαιολόγησαν την άρνησή τους στη βάση της βιωσιμότητας της χώρας, που τελικά οδήγησε στη διαγραφή 80% του χρέους. [12]
Συμπερασματικά, στην εξέταση της διεθνούς εμπειρίας αντιμετώπισης του δημόσιου χρέους κρατών, άλλοτε μέσω αναδιαρθρώσεων και άλλοτε μέσω αθέτησης πληρωμών, βγαίνουν πολύτιμα συμπεράσματα για τη χάραξη μιας φιλολαϊκής πολιτικής διαχείρισης του. Μια συνολική αξιολόγηση των εμπειριών κάνει σε ειδική μελέτη η Κεντρική Τράπεζα της Ισπανίας (2008), [13] η οποία διαπιστώνει ότι τα κράτη που προχώρησαν προληπτικά σε αναδιάρθρωση χρέους, είχαν μικρότερη μείωση του ΑΕΠ, αλλά το «κούρεμα» ήταν σχετικά μικρό, ενώ πέτυχαν σημαντική επιμήκυνση του χρόνου εξόφλησης. Αντίθετα, στις χώρες που προχώρησαν σε αθέτηση πληρωμών και μετά σε αναδιάρθρωση, το «κούρεμα» ήταν μεγαλύτερο. Ειδικότερα οι χώρες που έκαναν στάση πληρωμών, πέτυχαν μείωση χρέους κατά μέσο όρο 41,8%, ενώ οι χώρες που έκαναν προληπτική αναδιάρθρωση πέτυχαν μόλις 19,2%. Επίσης, οι χώρες με στάση πληρωμών είχαν αρχικά πτώση ΑΕΠ μεγαλύτερη (7,5%) αλλά όμως θεαματική ανάκαμψη την επόμενη χρονιά (6%), ενώ αντίθετα οι χώρες που έκαναν προ¬ληπτική αναδιάρθρωση είχαν πτώση μικρότερη (3,6%) αλλά είχαν μικρότερη ανάκαμψη (μόλις 1%). Τέλος, τα κράτη που έκαναν προληπτική αναδιάρθρωση χρέους, βγήκαν γρηγορότερα στις αγορές σε σχέση με αυτά που προχώρησαν σε στάση πληρωμών.
Το μεταπολεμικό στάτους στο νομισματικό σύστημα και η κρίση
χρέους των αναπτυσσομένων χωρών
Η λήξη του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου κατέγραψε σημαντικές αλλαγές στο πολιτικό και γεωγραφικό χάρτη. Σε επίπεδο Ευρώπης οι νικήτριες δυνάμεις που συγκροτούσαν την «Αντάντ», επέβαλαν στους ηττημένους και κυρίως στη Γερμανία, σκληρούς όρους, ενώ συγκροτήθηκε το 1919 και η «Κοινωνία των Εθνών» (ΚΤΕ), πρόδρομος του σημερινού ΟΗΕ. Ωστόσο η νέα τάξη πραγμάτων αποδείχτηκε πολύ εύθραυστη. Η «Συνθήκη των Βερσαλλιών» (1919) που υπέγραψαν οι τέσσερις κυρίαρχες δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία με τη Γερμανία, οδήγησε σε αναδιανομή των σφαιρών επιρροής σε όφελος των νικητών. Η Γερμανία έχασε όλες τις αποικίες, περιορίστηκε εδαφικά (ανεξαρτοποιήθηκαν Αυστρία, Τσεχοσλοβακία, Πολωνία), πολλές περιοχές αποστρατιωτικοποιήθηκαν, οι ένοπλες δυνάμεις μειώθηκαν σε 100.000 στρατό ξηράς, ενώ υποχρεώθηκε σε μεγάλες πολεμικές αποζημιώσεις (132 δις δολ). Το τελευταίο έγινε βασική αιτία χρεοκοπίας το 1923 μετά από ένα πρωτοφανή πληθωρισμό.
Ωστόσο η Γερμανία κατάφερε να ξεπεράσει εν μέρει τα προβλήματα, χάρις στα δάνεια από τις ΗΠΑ (σχέδιο Dawes και αργότερα σχέδιο Young ). Τα δάνεια διέγραφαν ένα κύκλο που διευκόλυνε όλους.! Η Γερμανία πλήρωνε τις πολεμικές αποζημιώσεις στην Αγγλία και Γαλλία, ενώ οι τελευταίες ξεχρέωναν τα δάνεια που είχαν πάρει για διεξαγωγή του πολέμου προς τις ΗΠΑ. Ωστόσο μέρος των δανείων η Γερμανία τα χρησιμοποίησε για παραγωγικές επενδύσεις (ανασυγκρότηση βιομηχανίας και έργα υποδομής) επιτυγχάνοντας μερική σταθεροποίηση, ενώ στο τέλος της δεκαετίας ’20 εισήλθε στην «Κοινωνία των Εθνών». Όμως το μεγάλο «κραχ» του 1929-33 σταμάτησε τα δάνεια των ΗΠΑ και η κρίση ξαναγύρισε στη Γερμανία (πληθωρισμός, εκρηκτική ανεργία κά), όπως και το φάσμα μιας νέας χρεοκοπίας. Τα κοινωνικά αδιέξοδα εκμεταλλεύτηκαν ο Αδόλφος Χίτλερ με τους ναζί, που με τη στήριξη των μεγαλοεπιχειρηματιών και την ανοχή των αστικών κομμάτων, αναρριχήθηκε στην εξουσία (1933), έκανε στάση πληρωμών χρέους, έβγαλε την Γερμανία από την «Κοινωνία των Εθνών», κατήγγειλε τη Συνθήκη των Βερσαλλιών και άνοιξε την αυλαία της προετοιμασίας ενός νέου πιο καταστροφικού παγκόσμιου πολέμου. Η «μεγάλη πορεία στη νύκτα» του γερμανικού λαού και όλων σχεδόν των ευρωπαϊκών λαών, κράτησε δώδεκα χρόνια, με απολογισμό 70 εκατομμύρια νεκρούς!
Με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το ξαναμοίρασμα του κόσμου σε σφαίρες επιρροής (Συμφωνία Γιάλτας και Πότσνταμ), έγινε προσπάθεια ρύθμισης και των διεθνών οικονομικών σχέσεων που οδήγησε τον Ιούλιο του 1944 στη γνωστή Συμφωνία Bretton Woods στην ομώνυμη πόλη των ΗΠΑ. Στη σύσκεψη συμμετείχαν εκπρόσωποι 44 κρατών-μελών του ΟΗΕ και συζητήθηκαν δύο σχέδια. Το σχέδιο Keynes που εξέφραζε κυρίως τα αγγλικά συμφέροντα και το σχέδιο White που εξέφραζε τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Η σύσκεψη υιοθέτησε το σχέδιο White . Σύμφωνα με το τελευταίο, [14] η συναλλαγματική ισοτιμία των νομισμάτων θα καθοριζόταν σε χρυσό και σε δολάρια (1 ουγκιά χρυσού = 35 δολάρια) και διαχρονικά θα παρέμενε σταθερή με μικρό όριο διακύμανσης +/- 1% γύρω από την κεντρική ισοτιμία. Όλα τα άλλα νομίσματα καθόρισαν σταθερές ισοτιμίες στο δολάριο, καθώς και μεταξύ τους. Έτσι το μόνο νόμισμα που άμεσα συνδεόταν πλέον με τον χρυσό ήταν το δολάριο πράγμα που του έδινε πλεονεκτήματα ως μέσο πληρωμής στο διεθνές εμπόριο και ως κυριότερο αποθεματικό νόμισμα στον κόσμο. Κάθε κράτος που συμμετείχε στη συμφωνία ανάλαβε την υποχρέωση διατήρησης σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας με κατάλληλα μέτρα νομισματικής πολιτικής.
Φορέας τήρησης της σωστής λειτουργίας του συστήματος ήταν το ΔΝΤ το οποίο ανάλαβε την υποχρέωση στήριξης των χωρών που είχαν προβλήματα στη διατήρηση της ισοτιμίας με ειδικά δάνεια στη βάση του μεριδίου συμμετοχής (ειδικά τραβηκτικά δικαιώματα) και εφαρμογή μέτρων πολιτικής σύμφωνα με τις υποδείξεις του Ταμείου. Η διοίκηση του ΔΝΤ καθοριζόταν από το ποσοστό ψήφων των χωρών. Οι ΗΠΑ πήραν 17% γεγονός που εξασφάλιζε δυνατότητα «βέτο» σε κάθε απόφαση (απαιτούμενη πλειοψηφία 85%), ενώ πρακτικά μετέτρεπε το ΔΝΤ σε όργανο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Για την πλήρη λειτουργία του συστήματος χρειάστηκαν πέντε χρόνια, ενώ η διάρκεια της συμφωνίας κράτησε σχεδόν 30 χρόνια, εξασφαλίζοντας γενικά σταθερές συνθήκες ανάπτυξης του διεθνούς εμπορίου, με την εφαρμογή παράλληλα του κεϋνσιανού μοντέλου κρατικής ρύθμισης δημιουργήθηκαν ευνοϊκές συνθήκες ανάπτυξης των οικονομιών. Γιαυτό οι τρεις περίπου μεταπολεμικές δεκαετίες χαρακτηρίζονται ως «χρυσή περίοδος» στη ζωή του καπιταλισμού. Ωστόσο το 1971 οι ΗΠΑ κατάργησαν τη σύνδεση δολαρίου-χρυσού, γεγονός που οδήγησε σε κατάργηση του συστήματος των σταθερών ισοτιμιών. Οι βαθύτερες αιτίες κατάρρευσης της Συμφωνίας του Bretton Woods , ήταν τόσο η πολιτική των ΗΠΑ που χρησιμοποιούσαν την προνομιακή θέση του δολαρίου για τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του ισοζυγίου πληρωμών και κάλυψης των τεράστιων στρατιωτικών δαπανών με την εκτύπωση δολαρίων, όσο και οι αλλαγές στο επίπεδο παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας των οικονομιών που σηματοδότησε τις βαθύτερες διεργασίες αλλαγών στις ισοτιμίας των νομισμάτων.
Η κατάρρευση του συστήματος των σταθερών ισοτιμιών ήταν η απαρχή της μεγάλης οικονομικής κρίσης 1973-74, η οποία συνοδεύτηκε και από την ενεργειακή κρίση (α’ και β’ φάση) και τη μεγάλη αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Ήταν μια γενικευμένη κρίση του συστήματος, που σηματοδότησε τη μετάβαση του στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο διαχείρισης, με την άνοδο στις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και Βρετανίας στις αρχές της δεκαετία ’80 του Ρήγκαν και Θάτσερ αντίστοιχα. Έτσι από το «βόρειο σέλλας» του κεϋνσιανισμού οι οικονομίες των καπιταλιστικών χωρών μπήκαν στο «σκοτεινό τούνελ» του νεοφιλελευθερισμού. Η μετάβαση στο νέο μοντέλο διαχείρισης σηματοδότησε και τη ριζική στροφή στη φιλοσοφία της οικονομικής πολιτικής και ιδιαίτερα της νομισματικής, η οποία σε συνδυασμό με την τεράστια άνοδο των τιμών του πετρελαίου, οδήγησε τις περισσότερες αναπτυσσόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα των χωρών της Λ.Αμερικής, σε κρίση δημόσιου χρέους.
Το «εναρκτήριο λάκτισμα» της κρίσης έδωσε η απόφαση του διοικητή της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ, Πωλ Βόλκερ, το 1981 να αυξήσει (στα πλαίσια της αντιπληθωριστικής πολιτικής) τα επιτόκια δανεισμού στο 21%. Ως αποτέλεσμα τα δάνεια με ονομαστικά επιτόκια που είχαν συνάψει πολλές λατινοαμερικάνικες και αναπτυσσόμενες χώρες. Αξιοποιώντας υποτίθεται την ευκαιρία απορρόφησης πετροδολαρίων και ευρωδολαρίων, ο δανεισμός έγινε «θηλιά στο λαιμό». Πολλά κράτη βρέθηκαν σε αδυναμία αποπληρωμής τους και η αναζήτηση πιστώσεων τις έφερε μοιραία στην πόρτα του ΔΝΤ και της ΠΤ (Παγκόσμιας Τράπεζας). Οι τελευταίοι έθεσαν ως προϋπόθεση στήριξης τους την εφαρμογή νεοφιλελεύθερης πολιτικής, που πήρε το όνομα «πρόγραμμα διαρθρωτικής προσαρμογής» (κάτι σαν ….Μνημόνιο), το οποίο ούτε την κρίση χρέους αντιμετώπισε, ενώ υπονόμευσε τις αναπτυξιακές τους προσπάθειες. Ειδικότερα στις λατινοαμερικάνικες χώρες, η λύση που προώθησαν οι ΗΠΑ ήταν η αναδιάρθρωση χρέους με τα λεγόμενα «ομόλογα Μπρέϊντι» (από το όνομα του υπουργού οικονομικών των ΗΠΑ Νικόλας Μπρέϊντι), τα οποία περιόρισαν μερικώς το χρέος (γύρω στο 20%) χωρίς όμως να το επιλύσουν. Συνολικά τα χρέη των αναπτυσσομένων χωρών από 70 δις δολ. το 1970, ανέβηκαν σε 540 δις το 1980 και σε 2,8 τρις δολ. το 2006. [15]

Νέα χρηματοπιστωτικά δεδομένα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης
και η κρίση χρέους των αναπτυγμένων χωρών
Η εφαρμογή του νεοφιλελεύθερου μοντέλου διαχείρισης, συνδέεται με μέτρα «απορρύθμισης» των οικονομιών, «ελαστικοποίησης» των εργασιακών σχέσεων, ιδιωτικοποίησης δημοσίων επιχειρήσεων, συρρίκνωσης κράτους πρόνοιας» και ανακατανομής εισοδήματος με στόχο την ενίσχυση του κέρδους μεγάλων επιχειρήσεων και πολυεθνικών. Στη χρηματοπιστωτική σφαίρα η συγκεκριμένη πολιτική ξεκίνησε με την απορρύθμιση επιτοκίων, χαλάρωση της πιστωτικής επέκτασης, κατάργηση στεγανών μεταξύ τραπεζικών και «μη-τραπεζικών» εταιριών και πολιτική «τιτλοποίησης» μη εμπορεύσιμων στοιχείων του ενεργητικού ή παθητικού τραπεζών (πχ. ενυπόθηκα δάνεια) σε «εμπορεύσιμους» τίτλους, διευρύνοντας τη διασπορά πιστωτικών κινδύνων και αυξάνοντας τα κέρδη τους. Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής ήταν η έντονη «χρηματιστικοποίηση» ( financialization ) των οικονομιών, κυρίως των αναπτυγμένων χωρών και η υπερπαραγωγή «πλασματικού κεφαλαίου» με μορφή μετοχών, ομολογιών, αμοιβαίων κεφαλαίων, repos , διαφόρων χρηματοπιστωτικών «μέσων» και «παραγώγων» ( options , futures , swaps , junk bonds , hedge funds , CDO , CDS , κά). Το 2010, σύμφωνα με στοιχεία της «Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών» ( BIS ), η αξία όλων αυτών των «χάρτινων και άυλων αξιών» ανήλθε σε 1.032 δις δολάρια, ενώ τον ίδιο χρόνο το παγκόσμιο ΑΕΠ ήταν μόλις 62 δις δολάρια. Όλη αυτή η «φούσκα» των χάρτινων και άυλων αξιών (η διαφορά «πλασματικών» και «πραγματικών» αξιών), έφθασε στο σημείο που δεν μπορούσε να εξασφαλίσει αποδόσεις (κέρδη) στους κατόχους του και αναπόφευκτα εξεράγει. Η αρχή έγινε με την κατάρρευση της αμερικάνικης τράπεζας Lehman Brothers (2008), [16] προκαλώντας μια νέα μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση που δεν άργησε να περάσει στην πραγματική οικονομία (πιστωτική «ασφυξία», χρεοκοπίες επιχειρήσεων, απολύσεις, πτώση ζήτησης, κλπ) που γρήγορα επεκτάθηκε σε όλες τις χώρες, πρώτα απ’ όλα στις χώρες της ΕΕ, προκαλώντας κρίσεις δημόσιου χρέους, ιδιαίτερα στις «περιφερειακές» οικονομίες της ευρωζώνης.
Η προσπάθεια αντιμετώπισης της τραπεζικής κρίσης, οδήγησε στην παροχή από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ, της ΕΕ και άλλων χωρών, τεράστιων «πακέτων» (τρις δολαρίων) διάσωσης τραπεζών, τα οποία έμμεσα ή άμεσα φορτώθηκαν στους ώμους μη προνομιούχων φορολογούμενων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις (Αγγλία, κά) η διάσωση πήρε τη μορφή κρατικοποίησης τραπεζών με «κοινωνικοποίηση» των ζημιών τους.! Ειδικότερα η αμερικανική κυβέρνηση διέθεσε ως το 2010 πάνω από 2,1 τρις δολάρια (700 δις για αγορά «τοξικών» τίτλων και 1.500 δις για εγγυήσεις δανείων), ενώ η ΕΕ διέθεσε πάνω 2,1 τρις ευρώ (75% υπό μορφή εγγύησης δανείων). Ωστόσο η κρίση δεν ξεπεράστηκε, ενώ η αύξηση των ελλειμμάτων που προκάλεσε η ύφεση και τα «πακέτα» διάσωσης, αύξησαν το δημόσιο δανεισμό και τα φαινόμενα υπερχρέωσης, με αποτέλεσμα εφαρμογή ακραίων μέτρων λιτότητας για εξόφληση του χρέους.
Κρίση της ευρωζώνης, πυρήνας και περιφέρεια
Η χρηματοπιστωτική κρίση και η συνακόλουθη δημοσιονομική κρίση (ή κρίση δημόσιου χρέους) εκδηλώθηκε με ιδιαίτερη σφοδρότητα στις χώρες της ευρωζώνης κυρίως των αδύναμων («περιφερειακών») οικονομιών, λόγω των ενδογενών προβλημάτων της «ζώνης του ευρώ». Τελικά το οικοδόμημα της ΟΝΕ (Οικονομικής και Νομισματικής Ενοποίησης) αποδείχτηκε αδύνατο και «εν πολλοίς» ανεπαρκές και «σαθρό» για την αντιμετώπιση της διπλής κρίσης, ενώ τα μέτρα πολιτικής ενέτειναν τα αδιέξοδα της. Η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στο μόνιμο «κλείδωμα» της ισοτιμίας των νομισμάτων, χωρών με διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας, χωρίς να υπάρχουν ταυτόχρονα μηχανισμοί στήριξης του ενιαίου νομίσματος. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δεν παίζει το ρόλο «δανειστή τελευταίας καταφυγής» των χωρών της ευρωζώνης, όπως όλες οι κεντρικές τράπεζες, ούτε υπάρχει ένας ομοσπονδιακός προϋπολογισμός με ανακατανομή πόρων (ανακύκλωση πλεονασμάτων) από τις αναπτυγμένες στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και περιοχές, με αποτέλεσμα αντί για σύγκλιση να έχουμε απόκλιση οικονομιών. Επίσης οι ακραίες μονεταριστικές πολιτικές λιτότητας, για την ανεύρεση πόρων εξυπηρέτησης του χρέους, σε συνθήκες κρίσης και πτώσης της «ενεργούς ζήτησης» (καταναλωτικής και επενδυτικής), εντείνει την ύφεση, ανεργία, τα «λουκέτα», τη φτώχεια και τα ποικίλα κοινωνικά αδιέξοδα. Τέλος το τεράστιο έλλειμμα δημοκρατίας στις κυρίαρχες επιλογές, τόσο από πλευράς διαδικασιών (όλοι μαζί συζητούν αλλά ο ισχυρότεροι αποφασίζουν με βάση τα συμφέροντα τους), όσο από πλευράς ουσίας (επιλογές σε βάρος των συμφερόντων λαών και των εργαζόμενων), κάνουν το «οικοδόμημα» έντονα προβληματικό και εν τέλει μη βιώσιμο.
Ιδιαίτερα για τις «περιφερειακές» οικονομίες, η κρίση χρέους έχει γίνει το όχημα επιστροφής των κοινωνιών στις αρχές του 1900, για χάρη των τραπεζιτών και των κατόχων του χρηματιστικού κεφαλαίου. Ειδικότερα στην Ελλάδα, οι πολιτικές «Μνημονίου» αποδείχτηκαν καταστροφικές και η εμμονή σε αυτές μόνο οικονομικά ερείπια και κοινωνικές εκρήξεις περικλείουν. Η αναδιάρθρωση του χρέους με το λεγόμενο πρόγραμμα PSI ( private sector involvement ), ούτε τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους εξασφάλισε, ούτε διευκόλυνε την έξοδο της οικονομίας από την κρίση. Αντίθετα συνοδεύτηκε από μια δανειακή σύμβαση (130 δις €) και ένα νέο Μνημόνιο που οι δεσμεύσεις του οδηγούν την ελληνική οικονομία σε μεγαλύτερη ύφεση, εκρηκτική αύξηση της ανεργίας και φτωχοποίηση ευρύτερων τμημάτων του πληθυσμού χωρίς προοπτική εξόδου από το τούνελ της κρίσης. Ακόμα κι αν εφαρμοστούν όλα τα προβλεπόμενα μέτρα («αφαίμαξη» λαϊκού εισοδήματος 15 δις € ως το 2015 και 50 δις από την εκποίηση δημόσιας περιουσίας), το δημόσιο χρέος και πάλι δεν είναι βιώσιμο. Είναι αποκαλυπτικές οι δηλώσεις αρχιτεκτόνων του Μνημονίου (Κ.Λαγκαρντ, επικεφαλής ΔΝΤ), ότι το χρέος δεν πρόκειται να μειωθεί στο 120% του ΑΕΠ το 2020 αλλά θα διαμορφωθεί σε πολύ υψηλότερα επίπεδα, κάνοντας αναγκαία μια νέα αναδιάρθρωση («κούρεμα»). Ωστόσο μια τέτοια λύση ούτε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) την αποδέχεται, ούτε οι κυρίαρχες ελίτ της ευρωζώνης και ιδιαίτερα της Γερμανίας, ούτε δυστυχώς η σημερινή κυβέρνηση διεκδικεί με την αναγκαία αποφασιστικότητα θέτοντας ως προτεραιότητα τα συμφέροντα των πιστωτών και την «πάση θυσία» παραμονή στην ευρωζώνη.
Η εναλλακτική πολιτική στην κρίση χρέους
Η κρίση της ευρωζώνης και ιδιαίτερα η κρίση χρέους στις περιφερειακές οικονομίες, θέτουν επιτακτικά το ερώτημα της πολιτικής εξόδου από την κρίση σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο. Παρ’ ότι ο χώρος δεν επιτρέπει εκτεταμένες αναλύσεις, είναι φανερό ότι μπροστά στους αρχιτέκτονες αλλά και τους λαούς της ευρωζώνης, προβάλλουν σχηματικά τρία σενάρια. Πρώτον, συντεταγμένη επιστροφή στο 2000, δηλαδή στα εθνικά νομίσματα και την «ευρωπαϊκή λογιστική μονάδα» ( Ecu ). Δεύτερον, άμεση ομοσπονδοποίηση σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο. Τρίτον, επανίδρυση της ευρωζώνης με όρους λαών και εργαζόμενων. Καμιά λύση δεν φαίνεται εύκολη, ωστόσο η επιλογή θα πρέπει να γίνει με όρους ιστορικής προοπτικής. Η φράση του γερμανού φιλοσόφου Χέγκελ, ότι το «πραγματικό», είναι «το ιστορικά αναγκαίο», σημαίνει ότι η παρούσα κατάσταση της ευρωζώνης δεν βρίσκεται σε ιστορική αντιστοίχηση. Οι λαοί της ευρωζώνης και όλοι οι λαοί των χωρών της ΕΕ, είναι εκείνοι που θα δώσουν την απάντηση, αφήνοντας ανοικτή την επιλογή του δρόμου που θα διαλέξει κάθε λαός προς το «ιστορικά αναγκαίο».
Όσον αφορά την Ελλάδα, η κρίση χρέους και οι πολιτικές διεξόδου θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να έχουν ως γραμμή πλεύσης τη βασική αρχή του δικαίου που λέει ότι «υπέρτατος νόμος είναι η σωτηρία του λαού» ( salus populi suprema lex esto ), η οποία διατρέχει όλους τους δικαιϊκούς κλάδους. Σε αυτά τα πλαίσια η αμφισβήτηση πληρωμής του «απεχθούς» χρέους και η απαίτηση συγκρότησης ΕΛΕ, καθώς και η επίκληση της «κατάστασης ανάγκης» του ΟΗΕ, πρέπει να είναι η βάση διεκδίκησης διαγραφής του μεγαλύτερου μέρους του χρέους και ανατροπής του νέου «Μνημονίου» που η ενδεχόμενη εφαρμογή του θα δημιουργήσει τεράστια οικονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα στη χώρα και στον ελληνικό λαό.
Θα κλείσουμε την ανάλυσή μας αναφερόμενοι σε δύο περιπτώσεις αντιμετώπισης του χρέους. Μια πρόσφατη και μια παλαιότερη. Η πρώτη αναφέρεται στην Ισλανδία και η δεύτερη στη Γερμανία. Η Ισλανδία, νησιωτική χώρα στο βόρειο Ατλαντικό με 350.000 κατοίκους, αντιμετώπισε το 2008, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers , μια πρωτοφανή κρίση. Η ανεξέλεγκτη πιστωτική επέκταση τριών μεγάλων τραπεζών τις οδήγησε με την κρίση σε χρεοκοπία. Το μέγεθος των τραπεζών ξεπερνούσε κατά 10 φορές το ΑΕΠ της Ισλανδίας. Λόγω των υψηλών επιτοκίων οι τράπεζες είχαν πολλούς μεγαλοκαταθέτες από χώρες της Ευρώπης (300.000 από Αγγλία, 125.000 από Ολλανδία). Ωστόσο με την κατάρρευση έχασαν τα λεφτά τους και απαίτησαν αποζημίωση από το κράτος της Ισλανδίας. Η κυβέρνηση έδειξε ενδοτισμό και αποδέχτηκε το χρέος φέρνοντας για έγκριση σχετική συμφωνία στη Βουλή.
Ωστόσο ο πρόεδρος Όλαφουρ Γκρίμσον δεν δέχτηκε προς τιμήν του τη συμφωνία και κατέφυγε σε δημοψήφισμα (6.3.2010), στο οποίο ο ισλανδικός λαός με 93,2% απόρριψε τη συμφωνία. Μετά το δημοψήφισμα οι Αγγλία και Ολλανδία ξανήλθαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και δέχτηκαν νέα βελτιωμένη συμφωνία την οποία η κυβέρνηση ψήφισε τη Βουλή. Ωστόσο και πάλι ο πρόεδρος αρνήθηκε να την υπογράψει και κάλεσε το λαό να πει τη γνώμη του. Στο νέο δημοψήφισμα ο λαός απέρριψε και πάλι τη συμφωνία με πλειοψηφία 59,8%. Η νέα απόρριψη οδήγησαν Αγγλία και Ολλανδία στη διεθνή διαιτησία (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο EFTA του Λουξεμβούργου) όπου η Ισλανδία απάντησε ότι δεν είχε παραβιάσει καμιά υποχρέωση που απέρρεαν από την Ευρωπαϊκή Συμφωνία (94/19/ EG ). Ο ισλανδικός λαός παρ’ ότι δεν έχει ξεπεράσει όλα τα προβλήματα της κρίσης, αντιμετωπίζει σήμερα το μέλλον με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και αισιοδοξία.
Όσον αφορά την εμπειρία της Γερμανίας, η ταχεία ανοικοδόμησή της μετά τον πόλεμο, έγινε δυνατή χάρις στη Συμφωνία του Λονδίνου (1953), με την οποία οι «σύμμαχοι» (αμερικανοί, άγγλοι και γάλλοι), προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ισχυρό οικονομικό «ανάχωμα» στο «σοβιετικό κίνδυνο», αποφάσισαν διαγραφή του χρέους της κατά 62,6% (14,5 δις μάρκα) και εξόφληση του υπόλοιπου με ρήτρα ανάπτυξης και άλλες ευνοϊκές ρυθμίσεις (μείωση επιτοκίου μεταξύ 0 – 5%, υποκατάσταση εισαγωγών, διευκόλυνση εξαγωγών, επίλυση διαφορών με πιστωτές σε γερμανικά δικαστήρια, εξυπηρέτηση χρέους ως 5% των εισπράξεων από εξαγωγές, εξόφληση σε εθνικό νόμισμα, δωρεάν αναπτυξιακή βοήθεια ύψους 1,5 δις δολάρια, κά). Λόγω αυτών των εξαιρετικών ρυθμίσεων, η Δυτική Γερμανία ανάκαμψε οικονομικά γρήγορα και έγινε η ισχυρότερη οικονομία στην Ευρώπη. Πρόκειται για μια ιστορική εμπειρία που αποτελεί ταυτόχρονα και μια υπόμνηση για τη σημερινή της ηγεσία απέναντι στις αδύναμες οικονομίες της ευρωζώνης και ειδικότερα στην Ελλάδα που μεταξύ άλλων ήταν η μοναδική χώρα που η Γερμανία δεν έδωσε πολεμικές αποζημιώσεις ως όφειλε, το ύψος των οποίων ξεπερνά με μετριοπαθείς υπολογισμούς τα 162 δις €.!! Πρόκειται για ένα χρέος προς τον ελληνικό λαό και την ιστορία που μένει ακόμα ανεξόφλητο!

 

Κατηγορίες:Uncategorized

Διαγραφή χρέους και ανατροπή της λιτότητας

Δεκέμβριος 13, 2012 Σχολιάστε

Από τη συνάντηση των κινημάτων ΕΛΕ στις Βρυξέλλες

Γιάννης Τόλιος
διδάκτωρ οικονομικών επιστημών
μέλος της ΠΣΕ του ΣΥΡΙΖΑ

Mε πρωτοβουλία της διεθνούς οργάνωσης CADTΜ για τη διαγραφή του χρέους των χωρών του τρίτου κόσμου, πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, 20-22 Νοέμβρη ’12, συνάντηση των «Πρωτοβουλιών» και «κινημάτων» για τον έλεγχο και τη διαγραφή του χρέους, με εκπροσώπους από χώρες της ΕΕ κυρίως του ευρωπαϊκού νότου, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Αντικείμενο της συνάντησης ήταν η ανταλλαγή εμπειριών τόσο στο επίπεδο της νομικής θεμελίωσης άρνησης πληρωμής του χρέους με βάση το διεθνές δίκαιο, όσο και στο πεδίο των κινηματικών δράσεων για έλεγχο του με συγκρότηση «επιτροπών λογιστικού ελέγχου» (ΕΛΕ) και διαγραφής του.
Αθέτηση πληρωμών χρέους με επίκληση του διεθνούς δικαίου
Από πλευράς νομικής θεμελίωσης στη σύσκεψη τονίστηκε ότι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, εκτός από την επίκληση της «κατάστασης ανάγκης» για αναστολή πληρωμών του χρέους που υιοθετεί η νομική επιτροπή του ΟΗΕ, υπάρχει και η έννοια του «απεχθούς χρέους» (βαρύ, επονείδιστο, αθέμιτο, μη νόμιμο και παράνομο). Στο τελευταίο εντάσσονται όλα γενικά τα χρέη που είναι σε βάρος ενός λαού, για τα οποία δεν υπήρξε συναίνεσή του, γεγονός που το γνώριζαν οι πιστωτές. Ειδικότερα στην ευρεία έννοια του όρου κατατάσσονται όλα τα δάνεια ή μορφές δανεισμού που παραβιάζουν βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου (όπως η τοκογλυφία, άδικος πλουτισμός, δόλος, υπερβολικό κόστος δανεισμού, κατάχρηση δικαιώματος, κά), που απορρέουν από τη «Χάρτα του ΟΗΕ», την «Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», τη «Διεθνή Σύμβαση για τα Πολιτικά Δικαιώματα», τη «Σύμβαση για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα», τη «Διακήρυξη για το Δικαίωμα στην Ανάπτυξη», τη «Συνθήκη της Βιέννης που διέ¬πει το δίκαιο των διεθνών συμβάσεων», κ.ά.
Τα δάνεια της «τρόικας» απεχθές χρέος
Στην περίπτωση της Ελλάδα παρ’ ότι τις τελευταίες δεκαετίες οι κυβερνήσεις ήταν εκλεγμένες, σε πολλές περιπτώσεις παραχάραξαν τη λαϊκή εντολή και κατέφυγαν σε μη νόμιμες ενέργειες κατά το δανεισμό ή χρήση δανείων (φαινόμενα διαφθοράς, προσωπικού πλουτισμού, δόλιες πράξεις, υπερτιμολογήσεις κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων, αγορά οπλικών συστημάτων με αδιαφανείς διαδικασίες, δανεισμός κρατικών τραπεζών με σκανδαλώδης όρους ή ιδιωτικών τραπεζών με κρατική εγγύηση, κά). Εκτός από τις αντιλαϊκές πολιτικές δημοσιονομικές διαχείρισης των ελληνικών κυβερνήσεων, η αύξηση του χρέους τα τελευταία χρόνια, συνδέεται και με τις δανειακές συμβάσεις της «τρόϊκα» (ΕΕ-ΔΝΤ-ΕΚΤ). Οι όροι δανεισμού ήταν επαχθείς (επιτόκια γύρω στο 4% όταν η ΕΚΤ δανείζει τις τράπεζες με 1% και μικρός ορίζοντας αποπληρωμής), ενώ τα Μνημόνια αντί για βελτίωση επιδείνωσαν την κρίση και επέφεραν πτώση του ΑΕΠ (στο 2009-12 έφθασε 20% ή 50 δις €, ενώ η ανεργία 25%), με αποτέλεσμα επιδείνωση της σχέσης χρέους προς ΑΕΠ (από 261 δις € το 2008 ή 110% του ΑΕΠ, ανέβηκε σε 355 δις το 2011 ή 170%, ενώ μετά από το μικρό «κούρεμα» του PSI μειώθηκε το 2012 στα 340 δις ή 175% του ΑΕΠ. Το 2013 προβλέπεται να ανέβει σε 359 δις € (ή 186,5%) και το 2016 στα 411 δις (ή 220% του ΑΕΠ)!
Εκτός των παραπάνω οι δεσμεύσεις που επιβάλλουν τα δάνεια της «τρόϊκας» τα κατατάσσουν στην κατηγορία του «απεχθούς» χρέους, διότι παραβιάζουν το Ελληνικό Σύνταγμα, Διεθνείς Συμβάσεις Εργασίας, το «Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ» και πολλές άλλες διεθνείς συμβάσεις, ενώ καταργούν ουσιαστικά την εθνική και λαϊκή κυριαρχία (εφαρμογή αγγλικού δικαίου, παραίτηση «από κάθε ασυλία» στη δημόσια περιουσία, επιβολή ξένων επιτρόπων στα υπουργεία, κ.ά.). Επίσης με το νέο «Μνημόνιο» προωθείται η ιδιωτικοποίηση με αδιαφανείς όρους όλων των δημοσίων επιχειρήσεων μεταξύ αυτών και «κοινής ωφέλειας» σε αντίθεση με ρυθμίσεις του Συντάγματος (άρθρο 106), καθώς και πρωτοφανείς περικοπές μισθών, συντάξεων, κοινωνικών δαπανών και επιδομάτων σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες (άρθρο 21), τα οποία οδηγούν σε χρεοκοπία και φτωχοποίηση ευρύτερες κατηγορίες του ελληνικού λαού. Κατά συνέπεια έχοντας ως αφετηρία τη βασική αρχή του δικαίου ότι «η σωτηρία του λαού υπεράνω όλων», η διαγραφή του χρέους ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους του, είτε με επίκληση της «κατάστασης ανάγκης» είτε του «απεχθούς χρέους», είναι όχι μόνο θεμιτή αλλά και αναγκαία προϋπόθεση επιβίωσης του ελληνικού λαού.
Η συγκρότηση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου (ΕΛΕ)
Ωστόσο η διαγραφή του «απεχθούς» χρέους δεν μπορεί πρακτικά να στεφθεί με επιτυχία, χωρίς τη συγκρότηση «Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου» με αποφασιστικές αρμοδιότητες, κάτι που προϋποθέτει κυβέρνηση με πολιτική βούληση για έλεγχο και διαγραφή του χρέους. Όμως ούτε οι προηγούμενες ούτε η σημερινή κυβέρνηση διαθέτει αυτή τη βούληση. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει ταχθεί κατ’ αρχήν υπέρ της συγκρότησης ΕΛΕ. Μέχρι ο ελληνικός λαός να του αναθέσει τη διακυβέρνηση, μπορεί να προχωρήσει στη συγκρότηση του βασικού πυρήνα της ΕΛΕ («σκιώδης ΕΛΕ») στηριζόμενος στην εμπειρία και το δυναμικό της «Πρωτοβουλίας» για δημιουργία ΕΛΕ και να αρχίσει άμεσα ενέργειες ελέγχου και τεκμηρίωσης του «απεχθούς χρέους» σε όλες τις μορφές του δημόσιου δανεισμού, αξιοποιώντας και τις δυνατότητες που προσφέρει ο κοινοβουλευτικός έλεγχος. Η αποκάλυψη παρανομιών και χαριστικών ρυθμίσεων μπορούν να ενεργοποιήσουν τις δικαστικές αρχές στη διεξαγωγή ειδικής έρευνας και τον εντοπισμό εστιών ύπαρξης απεχθούς χρέους. Ιδιαίτερα πρέπει να χυθεί άπλετο φως στα σκάνδαλα χρηματισμού κυβερνητικών και υπηρεσιακών παραγόντων αγοράς κρατικών προμηθειών και δημοσίων συμβάσεων, η αποκάλυψη λίστας υψηλών καταθέσεων πολιτικών προσώπων και επιχειρηματιών σε ξένες τράπεζες συνδεδεμένες με «μαύρο χρήμα» και φοροδιαφυγή, κά, τα οποία συμβάλλουν στη συνειδητοποίηση ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές και το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα «εν τέλει» είναι η βαθύτερη αιτία του χρέους και ότι οι πολιτικές λιτότητας δεν είναι ούτε «μονόδρομος» ούτε και λύση αντιμετώπισης τους, αλλά ότι υπάρχει εναλλακτική πολιτική προοδευτικής εξόδου που προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ.
Η δράση της «Πρωτοβουλίας» για την ΕΛΕ
Η ως τώρα δράση της «Πρωτοβουλίας» για δημιουργία ΕΛΕ, ήταν πολύ σημαντική στην ανάδειξη της αναγκαιότητας και της δυνατότητας άρνησης πληρωμής του χρέους. Μέσα από εκδηλώσεις, κινηματικές δράσεις, ενημερωτικό υλικό, αρθρογραφία, κά, συνέβαλε στην ανάπτυξη του κινήματος αμφισβήτησης πληρωμής του χρέους και ακύρωσης του Μνημονίου. Τώρα χρειάζεται να ανοίξει τη «βεντάλια» των ζητημάτων δράσης, συνδέοντας το στόχο διαγραφής του χρέους με βασικά αιτήματα της εναλλακτικής πρότασης προοδευτικής εξόδου από την κρίση, όπως την εθνικοποίηση-κοινωνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος, την παραγωγική ανασυγκρότηση, επιστροφή των ΔΕΚΟ στο δημόσιο και επέκταση τους σε στρατηγικούς τομείς, έλεγχος καρτέλ και ασυδοσίας πολυεθνικών, ριζικές αλλαγές στη δημοσιονομική διαχείριση ώστε να κλείσουν οι «μαύρες τρύπες» στα δημόσια έσοδα και δαπάνες, προστασία αγοραστικής δύναμης μισθών και συντάξεων, ισότιμες οικονομικές σχέσεις με όλες τις χώρες κά. Τέλος μεγάλη σημασία έχει η δικτύωση της «Πρωτοβουλίας» με τα κινήματα «αντίστασης-αλληλεγγύης-ανατροπής» στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες της ΕΕ, ιδιαίτερα με τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, για συνολική ανατροπής της πολιτικής των Μνημονίων, της λιτότητας και του αντιδραστικού οικοδομήματος της «ευρωζώνης» και το άνοιγμα του δρόμου στη σοσιαλιστική προοπτική.

Email: ytolios@gmail.com Blog: ytoliosblog.wordpress.com

Κατηγορίες:Uncategorized

Persona non grata! «Ανεπιθύμητα πρόσωπα»

Δεκέμβριος 13, 2012 Σχολιάστε

του Γιάννη Τόλιου
Η ψήφιση του νέου Μνημονίου, του λεγόμενου «Μεσοπρόθεσμου» και του νέου Προϋπολογισμού 2013, ήταν μια «πύρρειος νίκη» για την κυβέρνηση. Οι διαγραφές και αποστασιοποιήσεις βουλευτών και πάνω απ’ όλα η έντονη λαϊκή αποδοκιμασία, δείχνουν ότι ….«τα ψωμιά της είναι μετρημένα».! Δεν πρόκειται μόνο για την αντιλαϊκότητα των μέτρων αλλά και την η έκνομη και κατ’ επανάληψη παραβίαση θεμελιωδών άρθρων του Συντάγματος. Σύμφωνα με τον καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου του ΑΠΘ Κ.Χρυσόγονου, κάθε νομοσχέδιο πρέπει να ψηφίζεται «επί της αρχής», «κατ’ άρθρο» και «στο σύνολο» (άρθρα 74 και 76). Δυστυχώς για ένα τόσο σημαντικό νομοθέτημα υπήρξε ένα μόνο άρθρο και ψηφίστηκε με συνοπτικές διαδικασίες, προφανώς για να αποτρέψει διαφοροποιήσεις βουλευτών. Εκτός όμως από τα θέματα δεοντολογίας, έχουμε και παραβιάσεις ουσίας, όπως η σώρευση συνταξιοδοτικών και άλλων διατάξεων στο ίδιο νομοσχέδιο που με βάση το άρθρο 73, απαγορεύεται με ποινή ακυρότητας, καθώς και οι διατάξεις για κατάργηση οικογενειακών και πολυτεκνικών επιδομάτων (άρθρο 21), οι περικοπές συντάξεων δώρων και επιδομάτων αδείας συνταξιούχων (άρθρα 2,4,22,25), κά. Κατά συνέπεια όσοι βουλευτές ψήφισαν τέτοιες διατάξεις είναι εκ των πραγμάτων ανεπιθύμητα πρόσωπα (persona non grata) τουλάχιστον στις περιοχές που εκλέγονται.
Από το νέο πακέτο μέτρων ύψους 13,5 δις (στην πραγματικότητα φθάνουν τα 18 δις € ως το 2016), τα 11 δις θα «πέσουν» το 2013. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος που έρχεται, αν δεν ανατραπούν τα μέτρα, θα είναι χωρίς υπερβολή σκέτη «κόλαση».! Όμως ακόμα και αν υποθέσουμε ότι το Μνημόνιο εφαρμόζεται χωρίς αντιστάσεις και πάλι δεν βγάζει τη χώρα από την κρίση. Αυτό έδειξε πολύ καθαρά η εμπειρία του πρώτου Μνημονίου. Ούτε εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα του χρέους που πλέον το ομολογούν όλοι. Όπως λέει και η λαϊκή μούσα «το λεν οι κούκοι στα βουνά και οι πέρδικες στους κάμπους».! Κατά συνέπεια το μόνο που μένει είναι η διαγραφή του ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους. Πως θα γίνει αυτό; Όχι φυσικά με οσφυοκαμψίες, υποκλήσεις και παρακάλια, αλλά με άρνηση πληρωμής του χρέους με βάση το διεθνές δίκαιο. Μιλάμε για επίκληση της αρχής της «κατάστασης ανάγκης» (που αποδέχεται η νομική επιτροπή του ΟΗΕ) και η αρχή του «απεχθούς χρέους» (ασήκωτου, επαχθούς, αθέμιτου, «εν πολλοίς» παράνομου), με συγκρότηση εδικής επιτροπής ελέγχου για προσδιορισμό του.
Θα αντιτείνει κάποιος ότι η «αθέτηση πληρωμής του χρέους», σημαίνει ότι ανοίγουμε την πόρτα της εξόδου από την ευρωζώνη και ευρώ. Η απάντηση μας είναι ότι δεν θυσιάζουμε την ελληνική κοινωνία χάριν της ευρωζώνη και του ευρώ. Η κυβέρνηση δέσμια της αντίληψης «πάση θυσία παραμονή στην ευρωζώνη» έχει οδηγήσει την ελληνική κοινωνία στα πρόθυρα του Άδη. Πρόκειται για καταστροφική στρατηγική. Άλλωστε τα προβλήματα της ευρωζώνης δεν έχει υποχρέωση να τα σηκώσει ο ελληνικό λαός. Ας τα σηκώσουν οι αρχιτέκτονες της, οι κυρίαρχες ελίτ των ισχυρών χωρών που έφτιαξαν το σαθρό οικοδόμημα της ΟΝΕ. Για την Ελλάδα δεν υπάρχει άλλη λύση από την κατάργηση του Μνημονίου και τη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εγκλωβιστούμε στη λογική της «πάση θυσίας παραμονής» στην ευρωζώνη. Οι κυνικές ομολογίες ορισμένων αξιωματούχων που απηχούν τα συμφέροντα της κυρίαρχης ελίτ της Γερμανίας, αποκαλύπτουν κάποιες αλήθειες, όπως αυτές που είπε ο Κούρτ Λάουκ, προέδρος του Οικονομικού Συμβουλίου των Χρηστιανοδημοκρατών και συμβούλου της Αγ.Μερκελ. Σε πρόσφατη συνέντευξη του, για τα αδιέξοδα της Ελλάδας και το ενδεχόμενο αποδέσμευσης της από την ευρωζώνη επισημαίνει: «Αν πείτε ότι χρειαζόμαστε 150-200 δις ευρώ για να έχουμε δικό μας νόμισμα και να προχωρήσουμε, πιστεύω ότι θα ήταν πολύ πιο αποδεκτό από αυτό που συμβαίνει τώρα (δηλ. το συνεχή δανεισμό). Το βάρος για τον ελληνικό λαό, ιδιαίτερα για τους φτωχούς ανθρώπους, η απογοήτευση και οι δυσκολίες που έχουν τώρα θα μειωθούν αν αποχωρήσει η Ελλάδα από το ευρώ, καθώς θα μειωθεί ο χρόνος της ταλαιπωρίας, γιατί θα μπορέσετε να κάνετε υποτίμηση και να γίνεται πολύ πιο γρήγορα και πάλι ανταγωνιστική χώρα. Αλλά αυτό επαναλαμβάνω, είναι δική σας απόφαση».!
Ασφαλώς μια επιλογή αποδέσμευσης δεν είναι «περίπατος». Όμως μπροστά στο μακροχρόνιο μαρτύριο της λιτότητας, των Μνημονίων, των νέων δανείων, της παραγωγικής παρακμής και εξανδραποδισμού του ελληνικού λαού, είναι ασύγκριτα προτιμότερος δρόμος, διότι θα πετύχει ταυτόχρονα και την ανάκτηση των μοχλών οικονομικής πολιτικής, της λαϊκής και εθνικής κυριαρχίας. Έτσι κι αλλιώς η ακύρωση του Μνημονίου, η αθέτηση πληρωμής χρέους, η εθνικοποίηση-κοινωνικοποίηση τραπεζών, η επιστροφή των ΔΕΚΟ υπό δημόσιο έλεγχο και επέκταση τους σε στρατηγικούς τομείς, η στροφή της οικονομίας στην κάλυψη των κοινωνικών αναγκών και πολλά άλλα που περιέχει το πρόγραμμα του ο ΣΥΡΙΖΑ, είναι ασύμβατα με τις κυρίαρχες επιλογές της ευρωζώνης. Αυτή είναι η «κόκκινη γραμμή» που εκφράζει η θέση μας «καμιά θυσία για το ευρώ» και δεν μπορούμε να πάμε πίσω εάν θέλουμε να είμαστε συνεπείς στις δεσμεύσεις και στις προσδοκίες του ελληνικού λαού για ένα καλύτερο μέλλον.

(*) Γιάννης Τόλιος, διδάκτωρ οικονομικών, μέλος της ΠΣΕ του ΣΥΡΙΖΑ

Κατηγορίες:Uncategorized

Μισθοί, ανεργία, ανάπτυξη και Μεσοπρόθεσμο

Δεκέμβριος 13, 2012 Σχολιάστε

Γιάννης Τόλιος
διδάκτωρ οικονομικών επιστημών

Η ψήφιση του «Μεσοπρόθεσμου» (νέου Μνημονίου) και του Προϋπολογισμού 2013, συνοδεύτηκε από μαζική εκπομπή «παραλυτικών αερίων» (προπαγανδιστικών στερεότυπων) από τα ελεγχόμενα «μ.μ.ε.». Κεντρικός στόχος η δικαιολόγηση της «λαφυραγώγησης» των λαϊκών εισοδημάτων και ιδιαίτερα των μισθών-συντάξεων, και κατάργησης θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων στο όνομα της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Δεν υπάρχει πιο κούφιος και εν πολλοίς ψευδής ισχυρισμός από τον τελευταίο. Αρκεί να αναφέρουμε ότι η Γερμανία με υψηλότερους μισθούς είναι πιο ανταγωνιστική και έχει μικρότερη ανεργία, ενώ η Ισπανία με χαμηλότερους μισθούς είναι λιγότερο ανταγωνιστική και έχει υψηλή ανεργία. Το ίδιο ισχύει για τη Βουλγαρία που δεν είναι στην ευρωζώνη, ενώ η Νορβηγία με υψηλούς μισθούς εκτός από ανταγωνιστική έχει χαμηλή ανεργία και ούτε είναι στην ΕΕ.
Η αναγωγή της μείωσης μισθών σε «κλειδί» ανάπτυξης, συσκοτίζει τις πραγματικές αιτίες «απο-ανάπτυξης» στην Ελλάδα και αύξηση της ανεργίας. Κύριος μοχλός ανάπτυξης και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας είναι η «παραγωγικότητα» που εξαρτάται από τη τεχνολογία, επαγγελματική κατάρτιση, οργάνωση, έρευνα, κλαδικές πολιτικές, κά, καθώς τη «συναλλαγματική πολιτική» (ισοτιμία νομίσματος). Αντίθετα το εργατικό κόστος παίζει μικρό ρόλο, σχεδόν οριακό. Αν λάβουμε υπ’ όψη ότι το μέσο εργατικό κόστος στην ελληνική βιομηχανία είναι 15%, μια μείωση μισθών κατά 50% θα βελτίωνε την ανταγωνιστικότητα μόλις κατά 7,5%, ενώ στην ακραία (υποθετική) περίπτωση που δεν καταβάλλονταν καθόλου μισθοί θα βελτιώνονταν 15%.!! Αν υπήρχε δυνατότητα χρήσης της συναλλαγματικής πολιτικής (δυστυχώς η ισοτιμία της δραχμής παραμένει «κλειδωμένη» στο ευρώ) μια υποτίμηση 20% θα βελτίωνε τρεις φορές την ανταγωνιστικότητα σε σχέση με μείωση μισθών κατά 50%. Να σημειώσουμε ότι η συναλλαγματική ισοτιμία είναι κυρίως αμυντικό όπλο, ωστόσο δίνει «πίστωση χρόνου» για ανασυγκρότηση.! Αντίθετα η πολιτική «εσωτερικής υποτίμησης» της εργατικής δύναμης, δεν αποτελεί φερέγγυο όχημα, ούτε για ανάπτυξη, ούτε για ανταγωνιστικότητα, ούτε απασχόληση.
Ωστόσο ακόμα κι’ όταν το χαμηλό εργατικό κόστος βελτιώνει οριακά την ανταγωνιστικότητα (κυρίως στους κλάδους εντάσεως εργασίας) δεν υπάρχει μηχανισμός διασφάλισης μετατροπής των «θυσιών» (μείωσης μισθών) σε θέσεις εργασίας, μείωση ανεργίας, αύξηση παραγωγής και εισοδήματος. Οι περικοπές μισθών παρ’ ότι αυξάνουν τα κέρδη δεν καταλήγουν σε επενδύσεις, διότι οι τελευταίες καθορίζεται από τις υποκειμενικές εκτιμήσεις των επιχειρηματιών και τις γενικότερες συνθήκες αγοράς. Πολλοί προτιμούν να φυγαδεύουν τα κέρδη τους στο εξωτερικό (στη λίστα Λαγκάρντ υπάρχουν όλα τα γνωστά επιχειρηματικά ονόματα), με αποτέλεσμα να δικαιώνουν τον πρόεδρο των γερμανών βιομηχάνων Καϊτέλ, που σε δήλωση αρχές του χρόνου είπε, ότι «οι εγχώριες ελίτ καλούν τους ξένους να επενδύσουν και οι ίδιες βγάζουν τα κεφάλαια τους στο εξωτερικό».!! Με άλλα λόγια δεν υπάρχουν δεσμεύσεις ότι οι περικοπές μισθών θα «πιάσουν τόπο» (νέες θέσεις εργασίας, αύξηση παραγωγής, κλπ). Από την άλλη ο δημόσιος τομέας που θα μπορούσε να παίξει αναπτυξιακό ρόλο, βγαίνει …στο σφυρί (όλες οι ΔΕΚΟ είναι για ξεπούλημα με συνοπτικές διαδικασίες).!
Όλα αυτά φέρνουν το προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα. Ποια είναι η λύση; Πολύ συνοπτικά. Πολιτική παραγωγικής ανασυγκρότησης γύρω από τρεις άξονες. Πρώτον, σχέδιο ανάπτυξης με εξειδικευμένες πολιτικές δημιουργίας «ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων». Δεύτερον, ενίσχυση αγοραστικής δύναμης μισθών και συντάξεων για τόνωση ζήτησης, απασχόλησης, παραγωγής, εισοδήματος, αύξηση αναπτυξιακών δαπανών (ΠΔΕ), αναβάθμιση ρόλου δημόσιου τομέα στην παραγωγική διαδικασία, στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και οικογενειακής γεωργίας…. Όλα αυτά και …πολλά άλλα, απαιτούν μια κυβέρνηση που θα έχει στο κέντρο την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών και «εν τέλει» τα συμφέροντα του ελληνικού λαού.!
19.11.12
Email: ytolios@gmail.com Blog: ytoliosblog.wordpress.com

Κατηγορίες:Uncategorized