Αρχική > Uncategorized > Προβληματική για την οικονομία και το λαό η παραμονή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη

Προβληματική για την οικονομία και το λαό η παραμονή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη

Απρίλιος 28, 2014 Σχολιάστε Go to comments

Την τελευταία περίοδο πληθαίνουν οι συζητήσεις και τα ερωτήματα για την κρίση και τη βιωσιμότητα της Ευρωζώνης. Το ενδιαφέρον είναι εύλογο τόσο από την πλευρά των κυρίαρχων ελίτ της Ευρώπης και των ισχυρών κέντρων του διεθνούς καπιταλιστικού συστήματος, όσο και από την πλευρά των λαών του Βορρά και ιδιαίτερα του Νότου. Οι τέσσερις μελέτες που περιλαμβάνει αυτό το βιβλίο και υπογράφονται από ερευνητές γνωστών κέντρων του συστήματος (ΔΝΤ, ΕΚΤ, τραπεζικά ιδρύματα, κά) έχουν ενδιαφέρον κατά το ότι λένε ανοιχτά κάποιες «αλήθειες» – που προφανώς δεν αρέσουν στις κυρίαρχες ελίτ, ιδίως της Γερμανίας, γι’ αυτό και τις απορρίπτουν ή τις αποσιωπούν.
Η πρώτη μελέτη των Felipe-Kumar αποδομεί τα δύο πιο αγαπημένα επιχειρήματα της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ και των απανταχού οπαδών των προγραμμάτων λιτότητας. Το πρώτο είναι ότι βασική αιτία της κρίσης της Ευρωζώνης στάθηκε η μεγάλη αύξηση του μοναδιαίου κόστους εργασίας στο Νότο και το δεύτερο ότι αυτή η αύξηση τις οδήγησε σε προβλήματα ανταγωνιστικότητας. Οι δύο ερευνητές αποκαλύπτουν ότι οι συγκρίσεις επί των οποίων έχει στηριχθεί το σχετικό επιχείρημα, δεν βασίζονταν στο πραγματικό αλλά στο ονομαστικό ΑΕΠ (που εμπεριέχει δηλαδή την άνοδο των τιμών), ενώ διαπιστώνουν ότι αν οι συγκρίσεις γίνουν με το πραγματικό, δηλαδή το αποπληθωρισμένο ΑΕΠ, έχει σημειωθεί μείωση του μεριδίου των μισθών στα κράτη του Νότου με ενίσχυση του μεριδίου του κεφαλαίου. Στη συνέχεια απορρίπτουν τη θεώρηση της ανταγωνιστικότητας μέσα από τη σχηματική προέκταση του μοναδιαίου κόστους εργασίας από το επίπεδο της επιχείρησης στο επίπεδο της οικονομίας, τονίζοντας ότι οδηγεί σε λαθεμένα συμπεράσματα, γιατί συγκρίνει τις ανταγωνιστικότητες οικονομιών που δεν έχουν ομοειδή παραγωγική βάση ούτε ανάλογη σύνθεση εξαγωγών. Το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας των χωρών του Νότου, τονίζουν, δεν οφείλεται στους υψηλούς μισθούς ή στην έλλειψη παραγωγικότητας, αλλά στο είδος της παραγωγής και των εξαγωγών τους. Πρέπει να σκεφτούμε με όρους τεχνολογίας: χώρες με ανώτερες τεχνολογικές δομές όπως η Γερμανία, έχουν πλεονέκτημα ποιότητας, ενώ χώρες με χαμηλές τεχνολογικές δομές, όπως η Ελλάδα, έχουν μειονέκτημα διότι αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό ομοειδή τεχνολογικά χωρών αλλά και με χαμηλό εργατικό κόστος όπως η Κίνα.
Στο σημείο αυτό όμως θα ήθελα να προσθέσω μια επιπλέον παράμετρο για τους προσδιοριστικούς παράγοντες της ανταγωνιστικότητας. Από μαρξιστική άποψη η αξιακή δομή ενός προϊόντος (ή εμπορεύματος) αναλύεται σε σταθερό κεφάλαιο + μεταβλητό κεφάλαιο + υπεραξία, ενώ σε επίπεδο ανταλλακτικής αξίας (δηλαδή τιμής) εκφράζεται σε κόστος μέσων παραγωγής + κόστος εργασίας + κέρδος. Το κόστος εργασίας αποτελεί μικρό μέρος του συνολικού κόστους: στην ελληνική βιομηχανία βρίσκεται συγκεκριμένα γύρω στο 15%. Άρα η διαμόρφωση της τελικής τιμής ενός προϊόντος καθορίζεται κυρίως από τα άλλα στοιχεία του κόστους, δηλαδή το ύψος των κερδών, τη λεγόμενη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα (ύπαρξη ολιγοπωλιακών τιμών, δεσπόζουσα θέση, δίκτυα πωλήσεων κά), καθώς και την ισοτιμία του νομίσματος. Με τόσο μικρή συμμετοχή του κόστους εργασίας στο τελικό κόστος, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας πρέπει να αναζητηθεί κατά κύριο λόγο στους άλλους παράγοντες, δηλαδή στη βελτίωση της παραγωγικότητας (έρευνα, καλύτερη τεχνολογία, οργάνωση, εκπαίδευση), την καταπολέμηση μονοπωλιακών δομών και την κατάλληλη νομισματική ισοτιμία. Κι εδώ είναι που ερχόμαστε στο επίμαχο θέμα του νομίσματος.
Για τις χώρες της Ευρωζώνης όπως η Ελλάδα, η απώλεια της δυνατότητάς τους να ορίζουν τη συναλλαγματική τους πολιτική, δεν τους επιτρέπει να προβούν σε εξωτερική υποτίμηση, Μπορούν να κάνουν μόνο εσωτερική, η οποία όμως οδηγεί σε συνεχή μείωση μισθών. Με τη μείωση των μισθών, ωστόσο, οι εργαζόμενοι συντρίβονται ενώ τα περιθώρια βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας είναι σχεδόν μηδαμινά. Για παράδειγμα ένα εμπόρευμα που στην Ελλάδα τιμάται 100 ευρώ, με μείωση του κόστους εργασίας κατά 50%, θα βρεθεί στα 85 ευρώ, ενώ με εξωτερική υποτίμηση του νομίσματος κατά 30%, θα κατέβαινε στα 70 ευρώ! Κατά συνέπεια η ύπαρξη εθνικού νομίσματος για χώρες με χαμηλές τεχνολογικές δομές σαν την Ελλάδα, αποτελεί κρίσιμη παράμετρο της οικονομικής πολιτικής. Το ακριβό ενιαίο νόμισμα δυσκολεύει τις εξαγωγές (διότι καθιστά ακριβότερα τα ελληνικά προϊόντα χαμηλής τεχνολογίας) και διευκολύνει τις εισαγωγές (διότι η Ελλάδα δεν διαθέτει εγχώρια ανταγωνιστικά προϊόντα), ενώ ταυτόχρονα κάνει αδύνατο το δανεισμό του δημοσίου από την κεντρική τράπεζα.
Βεβαίως η μελέτη των Felipe-Kumar αναγνωρίζει το ειδικό βάρος του νομίσματος και επισημαίνει ότι «η έξοδος από το ευρώ και η επιστροφή στο εθνικό νόμισμα με υποτίμηση, η χάραξη εθνικής βιομηχανικής πολιτικής, η ενίσχυση παραγωγικότητας, κά, θα ήταν μια λύση», την οποία όμως δεν υιοθετούν οι πολιτικές ελίτ των ισχυρών χωρών της Ευρωζώνης αλλά ούτε και των περιφερειακών χωρών. Πράγματι, το κυρίαρχο δόγμα των κυβερνήσεων ΝΔ-ΠΑΣΟΚ και των εκάστοτε συμμάχων τους υπήρξε από το 2010 το “πάση θυσία στο ευρώ”, επιλογή που έχει φέρει τη χώρα στην εξώπορτα του Άδη. Εναλλακτικά, οι ερευνητές προτείνουν μεταρρυθμίσεις βελτίωσης της λειτουργίας της Ευρωζώνης, με ενίσχυση του ρόλου της δημοσιονομικής πολιτικής και προσπάθεια για αναβάθμιση των τεχνολογικών υποδομών, ένα σενάριο που όπως γράφουν “ίσως πάρει πολύ χρόνο, αλλά δεν βλέπουν άλλη λύση…”. Τι να πει κανείς; Η μεταρρυθμιστική λογική καλλιεργεί ψευδαισθήσεις. Η πρόταση αυτή είναι άλλη μια μέσα στις πολλές “λογικές” προτάσεις που έχουν κατατεθεί για την αντιμετώπιση της κρίσης (άλλο παράδειγμα η έκδοση ευρωομολόγου), χωρίς να γίνουν δεκτές από τους ισχυρούς, και κυρίως τη Γερμανία, γεγονός που δείχνει ότι η αρχιτεκτονική της ΟΝΕ δεν ανέχεται τέτοιες βελτιώσεις, ενώ αντίθετα ανέχεται τη δημιουργία νέων νεοφιλελεύθερων πυλώνων στήριξής της, όπως είναι το Δημοσιονομικό Σύμφωνο και τα μνημόνια.
Η δεύτερη μελέτη των Gaulier-Vicard έχει ως κέντρο της τη θέση ότι τα προβλήματα των χωρών του Νότου οφείλονται πρωτίστως σε ένα “ασύμμετρο σοκ” που υπέστησαν από την πολύ μεγάλη αύξηση των κεφαλαιακών ροών μετά την εισαγωγή του ευρώ, οι οποίες δεν πήγαν στην παραγωγή αλλά στην κατανάλωση. Εδώ αναδεικνύονται οι τεράστιες ευθύνες της ΕΚΤ που, όντας δέσμια των νεοφιλελεύθερων δογμάτων περί των αυτόματων μηχανισμών της ελεύθερης αγοράς για τη σωστή κατανομή των πιστώσεων, οδήγησε τελικά τον ευρωπαϊκό Νότο σε κερδοσκοπικές φούσκες. Το γεγονός αυτό, συν τοις άλλοις, επαναφέρει από άλλο δρόμο στο προσκήνιο το τραγικό λάθος της απώλειας της νομισματικής πολιτικής για τις περιφερειακές οικονομίες και της ένταξής τους στο ενιαίο νόμισμα.
Από την τρίτη μελέτη των Grennes-Stradzs, κρατώ ως πιο ενδιαφέρον σημείο το ότι επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά το λεγόμενο παράδοξο του Kaldor, σύμφωνα με το οποίο πολλές χώρες έχουν συνήθως αύξηση κόστους εργασίας και αύξηση ανταγωνιστικότητας επειδή πραγματοποιούν παραγωγικές επενδύσεις σε προϊόντα υψηλότερης τεχνολογίας. Άρα η τεχνολογική διάσταση της παραγωγής είναι σημαντικότερη από το κόστος εργασίας.
Η τέταρτη μελέτη των Chen, Milesi-Ferretti και Tressel εμπεριέχει πολλές από τις ιδέες των προηγούμενων και εμπλουτίζει την ανάλυση με πρόσθετες αλήθειες – αλλά έχει και μια άλλη διάσταση, καθώς οι υπογράφοντες είναι ερευνητές του ΔΝΤ, το οποίο στηρίζει τις επίσημες πολιτικές της Ευρωζώνης. Η ανάλυση εδώ υποδεικνύει ως κύρια αιτία της απώλειας ανταγωνιστικότητας των χωρών του Νότου την ανατίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου κατά 37% την τελευταία δεκαετία. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ωστόσο το συμπέρασμα της μελέτης: ότι δηλαδή οι ανισορροπίες μεταξύ ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου δημιουργήθηκαν εξωτερικά ως προς την Ευρωζώνη, υπό την επιρροή των παραγόντων της ανόδου της ισοτιμίας του ευρώ, των διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης, του κλειδώματος των χωρών στο ενιαίο νόμισμα που δεν επέτρεπε να λειτουργούν οι παλαιές διαδικασίες αυτόματης εξισορρόπησης των ελλειμμάτων μέσω διολίσθησης του εθνικού νομίσματος, αλλά και της στάσης της ΕΚΤ που απέρρεε από το νεοφιλελεύθερο δόγμα περί «αυτόματων μηχανισμών της αγοράς».

Advertisements
Κατηγορίες:Uncategorized
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: